Bibliography
Primary Sources
Archival Sources
Antwerp, Stadsarchief (SAA): Schepenregisters, no. 239, register WG I. Certificatieboeken, no. 13.
Brussels, Stadsarchief (SAB): Oud Archief, no. 1724 (Resolutieboek).
Brussels, Royal Institute of Cultural Heritage (KIK-IRPA) Intervention report nos. 2L47 1998 6382, 2L47 2002 07752.
Brussels, Koninklijke Bibliotheek (KBR) Manuscripts: Ms. 10292–94, Ms. 13.553, Ms. 14896–98, Ms. 21123, Ms. 21131, Ms. 21132, Ms. II 1517. Precious books: IV 42.129A. Legende van Sinte Alena, Brussels (Thomas van der Noot), c. 1518.
Brussels, Rijksarchief (RAB) Raad van Beroerten, nos. 6, 38, 55, 64, 109, 115. Audiëntie, nos. 241, 244/2 (no. 126). Secretarie van State en Oorlog, no. 179. Familiearchief De Troostembergh, no. 24.
Leuven, Rijksarchief (RAL) Schepengriffies Arrondissement Leuven (SL), nos. 2976–3065, 3537, 3549, 3581–3621, 3876/2. Kerkarchief Brabant (KAB), nos. 966–986, 989, 990, 991, 994, 995, 999, 1000, 1001, 1003, 1009–1012, 1016, 1017, 1023–1052, 1053, 1054, 1057, 1060, 1063, 1064, 1065, 1066, 1067, 1074, 1075, 1076, 1077, 1214–1223, 1238, 1238bis, 1240B, 3066/4, 3082, 3367, 13722/bis, 20678, 38509, 38521–38523.
Leuven, Stadsarchief (SAL) Oud Archief, nos. 299, 7400, 7404.
Mechelen, Aartsbisschoppelijk Archief (AAM) Dekenale Visitatieverslagen (DV), nos. Z1, Z2. Parochialia Zoutleeuw, nos. 14, 28, 67, 163. Acta episcopalia Mechliniensia, reg. no. 5. Acta episcopalia Mechliniensia, reg. no. 5.
Vlierbeek, Heemkundige Kring No. A3.5.8a
Zoutleeuw, Dekenij Archief (DAZ) Nos. 45, 53, 54, 102, 112, 153 (old n0. 107)
Print Sources
Bloccius & Pieters 1567P. Bloccius & J. Pieters, Meer dan twee hondert ketteryen, blasphemien ende nieuwe leeringen, welck uut de misse zyn ghecomen, [Wesel 1567].
Brandt 1663G. Brandt, Verhaal van de Reformatie in en ontrent de Nederlanden, Amsterdam 1663.
J. van den Bundere 1557J. van den Bundere, Den scilt des gheloofs, Ghent 1557.
Buzelinus 1612J. Buzelinus, Triumphus quo SS. Victorem eiusque socium martyres romanos …, Lille 1612.
Chapeaville 1612–1616J. Chapeaville, Qui gesta pontificum Tungrensium, Trajectensium et Leodiensium scripserunt auctores praecipui, 3 vols., Liège 1612–1616.
Coens 1598J. Coens, Confutatie oft wederlegginghe vanden Biencorff. Een tsamensprake tusschen den Herder ende het Schaepken, Leuven 1598.
Costerus 1591F. Costerus, Schildt der catholijcken teghen de ketterijen, Antwerp 1591.
Costerus 1604F. Costerus, Viifthien catholiicke sermoonen op de Evangelien der sondaghen van den vasten tot de H. Driivuldicheyt, Antwerp 1604.
Hessels 1563 J. Hessels, Probatio corporalis praesentiae corporis …, Leuven & Cologne 1563.
Histoire 1753L’histoire de la vie et des miracles de la bien-heureuse vierge et martyre Sainte Alene …, Brussels 1753.
Historia 1674Historia et miracula sacratissimae hostiae anno 1374, Middelburgi in Zelandia in carnem conversae, inde Coloniam et Lovanium translatae apud PP. Augustinianos asservatae et novo in triseculari jubilaeo exaltatae, Leuven 1674.
Historie 1569Historie van B. Cornelis Adriaensen van Dordrecht, minrebroeder binnen die stadt van Brugghe, s.l. 1569.
Lipsius 1604J. Lipsius, Diva Virgo Hallensis. Beneficia eius & miracula fide atque ordine descripta, Antwerp 1604.
Lipsius 1605J. Lipsius, Heylige Maghet van Halle, hare weldaden ende miraculen ghetrouwelick ende ordentlick wtgheschreven (A. van Oosterwijck, trans.), Delft 1605.
Lipsius 1607J. Lipsius, Die Heylighe Maghet van Halle, hare weldaden ende mirakelen oordentlijck ende ghetrouwelijck beschreven (Ph. Numan, trans.), Brussels 1607.
Loërius 1532T. Loërius, Praestantissima quaedam, ex innumeris miracula, quae Bruxellis, nobili apud Brabantos oppido circa venerabilem Eucharistiam …, Cologne 1532.
Van Mander 1604K. van Mander, Het schilder-boeck, Haarlem 1604.
De Munck 1777L.I. De Munck, Gedenck-schriften dienende tot ophelderinge van het leven, lijden, wonderheden ende duysent-iaerige eer-bewijsinge van den heyligen bisschop ende martelaer Rumoldus …, Mechelen 1777.
Numan 1604Ph. Numan, Historie vande mirakelen die onlancx in grooten getale gebeurt zyn door die intercessie ende voorbidden van die H. Maget Maria, op een plaetse ghenoemt Scherpen-heuvel by die stadt van Sichen in Brabant, Leuven 1604.
Ordonnancien 1565Ordonnancien ende Decreten, vanden heyligen Concilie generael ghehouden tot Trenten …, Antwerp 1565.
Pauli 1620M. Pauli, Vier historien van het H. Sacrament van Mirakel, Antwerp 1620.
Petri 1567C. Petri, Tractaet vant hoochwaerdich sacrament des aultaers, Leuven 1567.
Puteanus 1623E. Puteanus, Pompa funebris potentissimique principis Alberti Pii …, Brussels 1623.
Pybes 1624T. Pybes, De admiranda pariter et miraculosa prima et secunda inventione corporis Beati Idesbaldi, Bruges 1624.
Rayssius 1628A. Rayssius, Hierogazophylacium Belgicum, sive thesaurus sacrarum reliquiarum Belgii, Douai 1628.
Sanderus 1659A. Sanderus, Chorographia sacra Tungerloae quae celeberrima et antiquissima apud Taxandros ordinis …, Brussel 1659.
Strijroy s.d.G. Strijroy, Dit sijn XV puntkens als XV trappen om op te climmen totten outaer Gods ende weerdelyck te ontfanghen dat weerdich heylich Sacrament des outaers …, Antwerp s.d.
Sweertius 1613F. Sweertius, Monumenta sepulcralia et inscriptiones publicae privataeque Ducatus Brabantiae, Antwerp 1613.
Du Val 1566A. du Val, Den spieghel der Calvinisten en die wapenen der Christenen om die Lutheranen en nieuwe Evangelisten van Geneven te wederstande, Antwerp 1566.
Vervoort 1552F. Vervoort, Dit es het boeck vanden Heylighen Sacramente, ghenoempt de pane angelorum (P. Godefridi, ed.), Leuven 1552.
Vrancx 1600C.C. Vrancx, Den tweeden cout der nichten, inhoudende veel schoone Mirakelen van Maria ghebenedijdt, Ghent 1600.
Waerachtich verhael 1581Waerachtich verhael vanden oproerigen beleyde, dwelck Broeder Anthonis Ruyskensvelt Predikere met zijnen aenhanck hebben aengericht binnen der stadt van Bruessel …, Brussels 1581.
Wichmans 1623A. Wichmans, Brabantia mariana tripartita, Antwerp 1632.
Ydens 1605E. Ydens, Histoire du S. sacrement du miracle reposant à Bruxelles en l’Eglise Collegiale de S. Goudele & des miracles faictz par iceluy, Brussels 1605.
Published Sources
Antwerpsch chronykje 1743Antwerpsch chronykje in het welk zeer veele en elders te vergeefsch gezogte geschiedenissen, sedert den jare 1500 tot het jaar 1574, Leiden 1743.
Balau 1913–1931S. Balau (ed.), Chroniques Liégeoises, 2 vols., Brussels 1913–1931.
Battistini 1949M. Battistini (ed.), Lettere di Giovan Battista Guicciardini a Cosimo e Francesco de’ Medici, scritto dal Belgio dal 1559 al 1577, Brussels & Rome 1949.
De Boer & Jongen 2015D.H. de Boer & L. Jongen (eds.), In het water gevonden. Het Amersfoortse Mirakelboek, Hilversum 2015.
Bonenfant & Frankignoulle 1935P. Bonenfant & E. Frankignoulle, ‘Notes pour servir à l’histoire de l’art en Brabant’, Annales de la Société Royale d’Archéologie de Bruxelles 39 (1935).
Calvin 2008J. Calvin, Institutes of the Christian religion (H. Beveridge, ed. and trans.), Peabody 2008.
Van Campene 1870P. & C. van Campene, Dagboek van Cornelis en Philip van Campene, behelzende het verhaal der merkwaardigste gebeurtenissen, voorgevallen te Gent sedert het begin der godsdienstberoerten tot den 5en april 1571 (F. de Potter, ed.), Ghent 1870.
Clemen & Leitzmann 1932–1934O. Clemen & A. Leitzmann (eds.), Luthers Werke in Auswahl, 8 vols., Berlin 1932–1934.
De Coussemaker 1876E. de Coussemaker, Troubles religieux du XVIe siècle dans la Flandre Maritime, 1560–1570. Documents originaux, 4 vols., Bruges 1876.
Cramer & Pijper 1903–1914S. Cramer & F. Pijper (eds.), Bibliotheca Reformatoria Neerlandica, 10 vols., The Hague 1903–1914.
Davis-Weyer 1971C. Davis-Weyer (ed.), Early medieval art 300–1150, Englewood Cliffs, NJ 1971.
Debièvre 1911M.E. Debièvre (ed.), Chronique de Mahieu Manteau et de Pierre-Ignace Chavatte, Lille 1911.
Enno van Gelder 1925–1942H.-A. Enno van Gelder (ed.), Correspondance française de Marguerite d’Autriche, Duchesse de Parme, avec Philippe II, 3 vols., Utrecht 1925–1942.
Erasmus 1965D. Erasmus, The colloquies of Erasmus (C.R. Thompson, ed. and trans.), Chicago & London 1965.
Fredericq 1889–1906P. Fredericq (ed.), Corpus documentorum inquisitionis haereticae pravitatis neerlandicae, 5 vols., Ghent 1889–1906.
Fredericq 1922P. Fredericq (ed.), Codex documentorum sacratissimarum indulgentiarum Neerlandicarum, The Hague 1922.
Gachard 1848–1936L.P. Gachard (ed.), Correspondance de Philippe II sur les affaires des Pays-Bas, 6 vols., Brussels 1848–1936.
Gilmore Holt 1957–1966E. Gilmore Holt (ed.), A documentary history of art, 3 vols., New York 1957–1966.
Gramaye 1968J.B. Gramaye, ‘Leonia sive Leewae (J. Souverijns, ed.)’, De Brabantse Folklore (1968), 124–134.
Grauwels 1972J. Grauwels (ed.), Dagboek van gebeurtenissen opgetekend door Christiaan Munters 1529–1545, Assen 1972.
Van Havre 1879G. van Havre (ed.), Chronijck der stadt Antwerpen, toegeschreven aan den notaris Geeraard Bertrijn, Antwerp 1879.
Heinderyckx 1853–1855P. Heinderyckx, Jaerboeken van Veurne en Veurneambacht (E. Ronse, ed.), 4 vols., Veurne 1853–1855.
Henne 1860–1861A. Henne (ed.), Mémoires de Pontus Payen, 2 vols., Brussels 1860–1861.
Hens et al. 1978H. Hens et al., Mirakelen van Onze Lieve Vrouw te ’s-Hertogenbosch, 1381–1603, Tilburg 1978.
Hoynck van Papendrecht 1743C.P. Hoynck van Papendrecht (ed.), Vita Viglii ab Aytta Zuichemi ab ipso Viglio scripta …, 6 vols., The Hague 1743.
Laurent 1893–1978C. Laurent et al. (eds.), Recueil des ordonnances des Pays-Bas. 2e série, 8 vols., Brussels 1893–1978.
Lonchay & Cuvelier 1923H. Lonchay & J. Cuvelier (eds.), Correspondance de la Cour d’Espagne sur les affaires des Pays-Bas au XVIIe siècle, 6 vols., Brussels 1923.
Van Marnix van Sint Aldegonde 1868Ph. van Marnix van Sint Aldegonde, De Bijenkorf der H. Roomsche kerke (A. Lacroix & A. Willems, eds.), 2 vols., Brussels 1868.
De Mecheleer 1997aL. De Mecheleer, Rekeningen van de kerkfabriek van de Sint-Leonarduskerk van Zoutleeuw (1405, 1452–1599), Brussels 1997.
Vander Meersch 1842D.-J. Vander Meersch, Mémoire justificatif du magistrat d’Audenarde, Ghent 1842.
Mertens 2012L. Mertens (ed.), Mirakelboek van Sint Gummarus 1475–1499, Mechelen 2012.
Mincoff-Marriage 1922E. Mincoff-Marriage (ed.), Souterliedekens, The Hague 1922.
Miraeus & Foppens 1723–1748A. Miraeus & J.F. Foppens, Opera diplomatica et historica, 4 vols., Brussels 1723–1748.
Molanus 1570J. Molanus, De picturis et imaginibus sacris, Leuven 1570.
Molanus 1861J. Molanus, Les quatorze livres sur l’histoire de la ville de Louvain (P.F.X. de Ram, ed.), 2 vols., Brussels 1861.
Molanus 1996J. Molanus, Traité des saintes images (F. Boespflug, O. Christin & B. Tassel, eds. and trans.), 2 vols., Paris 1996.
Norberg 1982D. Norberg (ed.), Gregorius Magnus. Registrum epistularum libri VIII–XIV, appendix (Corpus Christianorum Series Latina 140A), Turnhout 1982.
Paquay 1908J. Paquay, Pouillé de l’ancien diocèse de Liège en 1497, Tongeren 1908.
Parmentier 1948R.A. Parmentier, Documenten betreffende Brugsche steenhouwers uit de 16e eeuw, Bruges 1948.
Poullet 1877–1896E. Poullet (ed.), Correspondance du Cardinal de Granvelle, 1565–1586, 12 vols., Brussels 1877–1896.
Prims 1939F. Prims, ‘Uit de kerkrekeningen van O.L.V. van Antwerpen’, Bijdragen tot de geschiedenis 30 (1939), 101–122.
Reusens 1866E. Reusens, ‘Promotions de la Faculté des Arts de l’Université de Louvain (1428–1797)’, Analectes pour servir à l’histoire ecclésiastique de Belgique 3 (1866), 5–39.
De Ridder 1908F. De Ridder, ‘Een oud inventaris der Sint-Leonarduskerk van Zout-Leeuw’, Hageland gedenkschriften 2 (1908), 45–71.
De Ridder 1909F. De Ridder, ‘Vijf oude inventarissen betrek hebbend op de parochie Zout-Leeuw’, Hageland gedenkschriften 3 (1909), 141–149.
De Saint-Genois 1861J. de Saint-Genois (ed.), Dagboek van Jan de Pottre, 1549–1620, Ghent 1861.
Van Vaernewijck 1872–1881M. van Vaernewijck, Van die beroerlicke tijden in die Nederlanden, en voornamelick in Ghendt, 1566–1568 (F. van der Haeghen, ed.), 5 vols., Ghent 1872–1881.
Van Veen 1916J.S. Van Veen, ‘Handboekje van den Tielschen pastoor Petrus van Teeffelen’, Archief voor de geschiedenis van het Aartsbisdom Utrecht 42 (1916), 74–278.
Vente 1956M.A. Vente, Proeve van een repertorium van de archivalia betrekking hebbende op het Nederlandse orgel en zijn makers tot omstreeks 1630, Brussels 1956.
Vente 1960–1961M.A. Vente, ‘De Illustre Lieve Vrouwe Broederschap te ’s-Hertogenbosch’, Tijdschrift van de Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis (1960–1961), 32–43.
Verheyden 1954A.L.E. Verheyden, ‘La chronique de Pierre Gaiffier (1566–1568)’, Bulletin de la Commission Royale d’Histoire 119 (1954), 1–94.
De Voragine 1995J. de Voragine, The Golden Legend. Readings on the Saints (W.G. Ryan, ed. and trans.), 2 vols., Princeton 1995.
Waterworth 1848J. Waterworth (ed.), The Council of Trent. The canons and decrees of the sacred and oecumenical Council of Trent, London 1848.
Wauters 1858A. Wauters (ed.), Mémoires de Viglius et d’Hopperus sur le commencement des troubles des Pays-Bas, Brussels 1858.
Wauters 1892A. Wauters, ‘Une ancienne description de la ville de Léau’, Bulletin de la Commission Royale d’histoire 2, 2 (1892), 493–571.
Weale 1874W.H.J. Weale, Les églises du doyenné de Dixmude. Notices historiques et descriptives, suivies de nombreux documents, Bruges 1874.
Literature
Van den Abeele 2015F. Van den Abeele, ‘“Ende subitelijck was sij genesen!” Het miraculeuze lichaam. Bron van samenwerking en competitie in het zeventiende-eeuwse bisdom Antwerpen’, Tijd-schrift 5, 3 (2015), 7–21.
Achermann 1981H. Achermann, ‘Translationen heiliger Leiber als barockes Phänomen’, Jahrbuch für Volkskunde 4 (1981), 101–111.
Achter 1960I. Achter, ‘Schrein und Flügelgemälde eines gotischen Altares, jetzt in der Kath. Pfarrkirche zu Rheinberg’, Jahrbuch der Rheinischen Denkmalpflege 23 (1960), 207–258.
Acquoy 1873J.G.R. Acquoy, Jan van Venray (Johannes Ceporinus) en de wording en vestiging der hervormde gemeente te Zalt-Bommel, ’s-Hertogenbosch 1873.
Adam 2014R. Adam, ‘L’Histoire de Saint Sacrement de Miracle d’Étienne Ydens (1605), œuvre de dévotion ou œuvre polémique?’, Belgisch tijdschrift voor filologie en geschiedenis 92 (2014), 413–433.
Aerts 1982E. Aerts, ‘Quelques réflexions sur les comptes du duché de Brabant au bas moyen âge’, Archives et bibliothèques de Belgique 53, 1–4 (1982), 108–174.
Ainsworth 2010M.W. Ainsworth (ed.), Man, myth, and sensual pleasures. Jan Gossart’s renaissance. The complete works, New Haven & Londen 2010.
Andriessen 1987J. Andriessen, ‘Een weinig bekend boekje (1571) van Cornelius Vrancx bij de inzet van de contrareformatie te Gent’, in A. Jans et al. (eds.), Liber amicorum dr. J. Scheerder. Tijdingen uit Leuven over de Spaanse Nederlanden, de Leuvense Universiteit en historiografie, Leuven 1987, 63–71.
Angenendt 1994A. Angenendt, Heilige und Reliquien. Die Geschichte ihres Kultes vom frühen Christentum bis zur Gegenwart, Munich 1994.
Arnade 2008P. Arnade, Beggars, iconoclasts, and civic patriots. The political culture of the Dutch Revolt, Ithaca 2008.
Arneitz et al. 2014P. Arneitz et al., ‘Orientation of churches by magnetic compasses?’, Geophysical journal 198, 1 (2014), 1–7.
Arty 1968P. Arty (ed.), La Belgique selon Victor Hugo, Brussels & Liège 1968.
Asaert 1972G. Asaert, ‘Documenten voor de geschiedenis van de beeldhouwkunst te Antwerpen in de XVe eeuw’, Jaarboek van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (1972), 43–86.
Van Asperen 2009H. van Asperen, Pelgrimstekens op perkament. Originele en nageschilderde bedevaartssouvenirs in religieuze boeken (ca. 1450–ca. 1530), Nijmegen 2009.
Van Autenboer 1983E. van Autenboer, ‘De reus en de ommegang van Zoutleeuw (15de–16de eeuw)’, in Les géants processionnels en Europe, Brussels 1983, 409–426.
Van Autenboer 1985E. van Autenboer, ‘De Lelikens wten Dale. Rederijkerskamer van Zoutleeuw’, Eigen schoon en de Brabander 68, 7–8–9 (1985), 249–270.
Van Autenboer 1993E. van Autenboer, De kaarten van de schuttersgilden van het Hertogdom Brabant, 2 vols., Tilburg 1993.
Axters 1933S. Axters, ‘Bijdragen tot een bibliografie van de Nederlandsch dominikaansche vroomheid, IV’, Ons geestelijk erf 7, 2 (1933), 117–165.
Axters 1950–1960S. Axters, Geschiedenis van de vroomheid in de Nederlanden, 4 vols., Antwerp 1950–1960.
Backhouse 1971M. Backhouse, ‘Beeldenstorm en bosgeuzen in het Westkwartier (1566–1568)’, Handelingen Koninklijke geschied- en oudheidkundige kring van Kortrijk 38 (1971).
Backhouse 1976M. Backhouse, ‘Korte schets van de socio- ekonomische en religieuze situatie in Kortrijk tijdens de XVIe eeuw (1500–1580)’, De Leiegouw 18, 4 (1976), 415–455.
Bamji et al. 2013A. Bamji et al. (eds.), The Ashgate research companion to the Counter-Reformation, Farnham & Burlington 2013.
Bangs 1997J.D. Bangs, Church art and architecture in the Low Countries before 1566, Kirksville 1997.
Bass 2007M. Bass, ‘Justus Lipsius and his silver pen’, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 70 (2007), 157–194.
Bauwens 2015M. Bauwens, ‘Parish studies and the debates on religious life in the Low Countries (late middle ages and early modern period)’, History compass 13, 2 (2015), 64–77.
Bax 1937W. Bax, Het protestantisme in het bisdom Luik en vooral te Maastricht, 1505–1557, The Hague 1937.
Becdelièvre 1836–1837A.G. de Becdelièvre, Biographie liégeoise, 2 vols., Liège 1836–1837.
Becker 1994J. Becker, ‘Puff, Passion und Pilgerfahrt. Zu Bildthemen des Braunschweiger Monogrammisten’, Wallraf-Richartz-Jahrbuch 55 (1994), 21–41.
Beenakker 1971A.J.M. Beenakker, Breda in de eerste storm van de opstand, Tilburg 1971.
Beghein 2014 S. Beghein, Kerkmuziek, consumptie en confessionalisering. Het muziekleven aan Antwerpse parochiekerken, c. 1585–1797, Antwerp 2014 (unpub. diss. Antwerp).
Beissel 1966S. Beissel, Die Bauführung des Mittelalters. Studie über die Kirche des Hl. Victor zu Xanten, Osnabrück 1966.
Benz 2003S. Benz, Zwischen Tradition und Kritik. Katholische Geschichtsschreibung im barocken Heiligen Römischen Reich, Husum 2003.
Benz 2014S. Benz, ‘L’histoire ou l’art de vérifier les miracles’, in O. Christin et al. (eds.), Marie mondialisée. L’Atlas Marianus de Wilhelm Gumppenberg et les topographies sacrées de l’époque moderne, Neuchâtel 2014, 75–91.
Bergmann 2017U. Bergmann, ‘“Reframing” mittelalterlicher Skulpturen. Verschönerung, Umnutzung, Neuinterpretation?’, Zeitschrift für Kunstgeschichte 80, 2 (2017), 273–291.
Bets 1887–1888P.V. Bets, Zout-Leeuw. Beschrijving, geschiedenis, instellingen, 2 vols., Tienen 1887–1888.
Van Beuningen 1990H.J.E. van Beuningen, ‘Van silveren ende andere teekenen van Sint Job te Wesemaal’, Het oude Land van Aarschot 25 (1990), 161–171.
Van Beuningen & Koldeweij 1993H.J.E. van Beuningen & A.M. Koldeweij, Heilig en profaan. 1000 laatmiddeleeuwse insignes uit de collectie H.J.E. van Beuningen, Cothen 1993.
Van Beuningen et al. 1987H.J.E. van Beuningen et al., ‘Over pelgrimstochten naar Aarschot en daarop betrekking hebbende insignes’, Het oude land van Aarschot 22, 3 (1987), 115–136.
Van Beuningen et al. 2001H.J.E. van Beuningen et al., Heilig en profaan 2. 1200 laatmiddeleeuwse insignes uit openbare en particuliere collecties, Cothen 2001.
Biermann 1975A.W. Biermann, ‘Die Miniaturhandschriften des Kardinals Albrecht von Brandenburg (1514–1545)’, Aachener Kunstblätter des Museumsvereins 46 (1975), 15–310.
Bijsterveld 1993A. Bijsterveld, ‘Organisatie en instellingen van het bisdom Luik in Noord-Brabant 1400–1559/1561’, in J.A.F.M. van Oudheusden et al. (eds.), Ziel en zaligheid in Noord-Brabant, Delft 1993, 83–111.
Bijsterveld 2000–2001A. Bijsterveld, ‘De kerk in het midden. De parochiekerk als centrum van de middeleeuwse dorpsgemeenschap’, Noordbrabants historisch jaarboek 17–18 (2000–2001), 91–119.
Bijsterveld 2007A. Bijsterveld, Do ut des. Gift giving, memoria, and conflict management in the medieval Low Countries, Hilversum 2007.
Binski & Black 2003P. Binski & F. Black, ‘Patronage’, in H. Brigstocke (ed.), The Oxford companion to Western art, Oxford 2003 (accessed 8 September 2016).
Bird 2010J. Bird, ‘Indulgences’, in Taylor et al. 2010, 278–282.
De Blaauw 2012S. de Blaauw, ‘In view of the light. A hidden principle in the orientation of early christian church building’, in P. Piva (ed.), Medieval Art, Milan 2012, 15–45.
Blick 2010aS. Blick, ‘Pilgrim badges’, in P. Piva 2010, 520–524.
Blick 2010bS. Blick, ‘Votives’, in P. Piva 2010, 806–810.
Blick 2011S. Blick, ‘Votives, images, interaction and pilgrimage to the tomb and shrine of St. Thomas Becket, Canterbury Cathedral’, in Blick & Gelfand 2011, vol. 2, 21–58.
Blick & Gelfand 2011S. Blick & L.D. Gelfand (eds.), Push me, pull you, 2 vols., Leiden & Boston 2011.
Blick & Tekippe 2005S. Blick & R. Tekippe (eds.), Art and architecture of late medieval pilgrimage in northern Europe and the British Isles, 2 vols., Leiden & Boston 2005.
Blok et al. 1977–1983D.P. Blok et al. (eds.), Algemene geschiedenis der Nederlanden, 15 vols., Haarlem 1977–1983.
De Boer 1998D.E.H. de Boer, ‘Mirakels mooi. Groningers en wonderen in de dertiende tot vijftiende eeuw’, in D.E.H. de Boer et al. (eds.), Het Noorden in het midden. Opstellen over de geschiedenis van de Noord-Nederlandse gewesten in middeleeuwen en Nieuwe Tijd, Assen 1998, 200–224.
De Boer 2013 D. de Boer, Picking up the pieces. Catholic perceptions of iconoclasm in the Netherlands, 1566–1672, Utrecht 2013 (unpub. MA thesis Utrecht).
De Boer 2016D. de Boer, ‘Picking up the pieces. Catholic material culture and iconoclasm in the Low Countries’, BMGN – Low Countries historical review 131, 1 (2016), 59–80.
De Boer & Göttler 2013W. de Boer & C. Göttler (eds.), Religion and the senses in early modern Europe, Leiden & Boston 2013.
Bogaers 2005L. Bogaers, ‘Commemoration in a Utrecht collegiate church. Burial and memorial culture in St. Peter’s (1054–1784)’, in Van Bueren & Van Leerdam 2005, 191–219.
Bogaers 2008L. Bogaers, Aards, betrokken en zelfbewust. De verwevenheid van cultuur en religie in katholiek Utrecht, 1300–1600, Utrecht 2008.
De Boodt 2005R. De Boodt, ‘Catalogue des retables bruxellois’, in D’Hainaut-Zveny 2005, 154–225.
De Boodt & Schäfer 2007R. de Boodt & U. Schäfer, Vlaamse retabels. Een internationale reis langs laatmiddeleeuws beeldsnijwerk, Leuven 2007.
Van den Boogert 1992B.C. van den Boogert, ‘Habsburgs imperialisme en de verspreiding van renaissance-vormen in de Nederlanden. De vensters van Michiel Coxcie in de Sint-Goedele te Brussel’, Oud Holland 106, 2 (1992), 57–80.
De Borchgrave d’Altena 1924–1925J. de Borchgrave d’Altena, ‘Over twee beelden van sint Leonardus in de kerk van Zout-Leeuw’, De Brabantsche folklore 4, 20–21–22 (1924–1925), 82–83.
De Borchgrave d’Altena 1959J. de Borchgrave d’Altena, ‘La messe de Saint Grégoire. Etude iconographique’, Bulletin Koninklijke Musea voor Schone Kunsten 8, 1–2 (1959), 3–34.
Boreel & Van Zon-Christoffels 1989J.M.C. Boreel & F.W.H. van Zon-Christoffels, ‘Enkele aspecten van de schilderspraktijk in het atelier van Pieter Aertsen natuurwetenschappelijk nader bekeken’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 40 (1989), 167–196.
Van den Bossche 1996 K. Van den Bossche, De familie van Wilre (1216–1558). Studie van een Leuvense patriciërsfamilie, 3 vols., Leuven 1996 (unpub. licentiate’s thesis Leuven).
Bossy 1985J. Bossy, Christianity in the West. 1400–1700, Oxford 1985.
Bouckaert & Schreurs 1998B. Bouckaert & E. Schreurs, Stemmen in het kapittel. Het muziekleven in Vlaamse kathedralen en kapittelkerken ca. 1300–1600, Peer 1998.
Brand 2003H. Brand, ‘Mémoire individualisée et conscience communautaire. Souvenir, charité et représentation au sein des élites à Leyde à la fin du Moyen Âge’, in H. Brand et al. (eds.), Memoria, communitas, civitas. Mémoire et conscience urbaines en occident à la fin du moyen age, Ostfildern 2003, 87–116.
Branner 1963R. Branner, ‘St. Leonardus at Zoutleeuw and the Rhein valley in the early thirteenth century’, Bulletin de la Commission royale des monuments et des sites 14 (1963), 257–268.
Brauneck 1978M. Brauneck, Religiöse Volkskunst. Votivgaben, Andachtsbilder, Hinterglas, Rosenkranz, Amulette, Cologne 1978.
Braunfels et al. 1968–1976W. Braunfels et al., Lexikon der christlichen Ikonographie, 8 vols., Rome 1968–1976.
Breugelmans et al. 1987J. Breugelmans et al., De Onze-Lieve-Vrouwekerk van Aarschot, Tongerlo 1987.
Brian 2014I. Brian, ‘Catholic liturgies of the Eucharist in the time of reform’, in Wandel 2014, 185–203.
Brigode 1936S. Brigode, ‘L’église Sainte-Geneviève d’Oplinter’, Annales de la Société Royale d’Archéologie de Bruxelles 40 (1936), pp. 89–147.
Brine 2015D. Brine, Pious memories. The wall-mounted memorial in the Burgundian Netherlands, Leiden & Boston 2015.
Van den Broeck & Soens 2017N. Van den Broeck & T. Soens, ‘Kwetsbaarheid in een veerkrachtige samenleving. Een socio-institutionele analyse van de graancrisis van 1480–82. Casus: Gierle in het Land van Turnhout’, Tijdschrift voor sociale en economische geschiedenis 14, 1 (2017), 69–104.
De Brouwer 1961J. de Brouwer, Bijdrage tot de geschiedenis van het godsdienstig leven en de kerkelijke instellingen in het Land van Aalst tussen 1550 en 1621, volgens de verslagen van de dekanale bezoeken, Aalst 1961.
Brouwers 1965 H. Brouwers, De kriminaliteit te Antwerpen in de zestiende eeuw, Leuven 1965 (unpub. licentiate’s thesis Leuven).
Brown 2007A. Brown, ‘Perceptions of relics. Civic religion in late medieval Bruges’, in D.H. Strickland (ed.), Images of medieval sanctity. Essays in honour of Gary Dickson, Leiden & Boston 2007, 185–205.
Van Bruaene 2008A.-L. Van Bruaene, Om beters wille. Rederijkerskamers en de stedelijke cultuur in de Zuidelijke Nederlanden (1400–1650), Amsterdam 2008.
Van Bruaene 2016aA.-L. Van Bruaene, ‘Embodied piety. Sacrament houses and iconoclasm in the sixteenth-century Low Countries’, BMGN – Low Countries historical review 131, 1 (2016), 36–58.
Van Bruaene 2016bA.-L. Van Bruaene, ‘Vorstelijk onthaald. Blijde Intredes in de Zuidelijke Nederlanden tussen 1400 en 1800’, Tijd-schrift 6, 1 (2016), 6–21.
Van Bruaene et al. 2016A.-L. Van Bruaene et al., ‘Beeldenstorm. Iconoclasm in the sixteenth-century Low Countries’, BMGN – Low Countries historical review 131, 1 (2016), 3–14.
Bruijnen 1997Y. Bruijnen, ‘Het Stefanusretabel van Jan van der Coutheren. Een Leuvens kunstwerk met Brusselse invloeden’, in P. van den Brink & L. Helmus (eds.), Album discipulorum J.R.J. van Asperen de Boer, Zwolle 1997, 36–44.
Brusati et al. 2012C. Brusati et al. (eds.), The authority of the word. Reflecting on image and text in northern Europe, 1400–1700, Leiden & Boston 2012.
De Bruyn 1870H. De Bruyn, Histoire de l’église de Sainte Gudule à Bruxelles et du très Saint Sacrément de Miracle à Bruxelles, Brussels 1870.
Bryer & Herrin 1977A. Bryer & J. Herrin (eds.), Iconoclasm. Papers given at the ninth spring symposium of Byzantine Studies, Birmingham 1977.
Buchan 1975 M.B. Buchan, The paintings of Pieter Aertsen, New York 1975 (unpub. diss. New York).
Van Bueren 2005T. van Bueren, ‘Care for the here and the hereafter. A multitude of possibilities’, in Van Bueren & Van Leerdam 2005, 13–34.
Van Bueren & Van Leerdam 2005T. van Bueren & A. van Leerdam (eds.), Care for the here and the hereafter. Memoria, art and ritual in the middle ages, Turnhout 2005.
Van Bueren et al. 2011T. van Bueren et al., ‘Researching medieval memoria. Prospects and possibilities’, Jaarboek voor middeleeuwse geschiedenis 14 (2011), 183–234.
Burgess 2002C. Burgess, ‘Pre-Reformation churchwardens’ accounts and parish government. Lessons from London and Bristol’, English historical review 117 (2002), 306–332.
Burgess 2004C. Burgess, ‘The broader church? A rejoinder to “Looking beyond”’, English historical review 119 (2004), 100–116.
Burke 1984P. Burke, ‘How to be a Counter-Reformation saint’, in K. von Greyerz (ed.), Religion and society in Early Modern Europe 1500–1800, London 1984, 45–55.
Burnett et al. 2008C. Burnett et al. (eds.), Continuities and disruptions between the Middle Ages and the Renaissance, Louvain-la-Neuve 2008.
Büttner 1994F. Büttner, ‘ “Argumentatio” in Bildern der Reformationszeit. Ein Beitrag zur Bestimmung argumentativer Strukturen in der Bildkunst’, Zeitschrift für Kunstgeschichte 57, 1 (1994), 23–44.
Buylaert et al. 2014F. Buylaert et al., ‘The Van Pottelsberghe-Van Steelant memorial by Gerard Horenbout. Lordship, piety and mortality in early sixteenth-century Flanders’, Zeitschrift für Kunstgeschichte 77, 4 (2014), 517–544.
Buyle & Bergmans 1994M. Buyle & A. Bergmans, Middeleeuwse muurschilderingen in Vlaanderen, Brussels 1994.
Buyle et al.2004M. Buyle et al., Brabantse bouwmeesters, het verhaal van de Gotiek. De Getestreek, Leuven 2004.
Camille 1989M. Camille, The Gothic idol. Ideology and image-making in medieval art, Cambridge NY 1989.
Von Campenhausen 1957H.F. von Campenhausen, ‘Die Bilderfrage in der Reformation’, Zeitschrift für Kirchengeschichte 68 (1957), 96–128.
Caspers 1992C.M.A. Caspers, De eucharistische vroomheid en het feest van Sacramentsdag in de Nederlanden tijdens de late middeleeuwen, Leuven 1992.
Caspers 2006C.M.A. Caspers, ‘Indulgences in the Low Countries, c. 1300–c. 1520’, in Swanson 2006, 65–99.
Cat. Amsterdam 1980Cat. Amsterdam, Rijksmuseum, Adriaen van Wesel (ca. 1417–ca. 1490). Een Utrechtse beeldhouwer uit de late middeleeuwen (W. Halsema-Kubes et al.), The Hague 1980.
Cat. Amsterdam 1986Cat. Amsterdam, Rijksmuseum, Kunst voor de Beeldenstorm (R.J. Baarsen et al., eds.), 2 vols., The Hague 1986.
Cat. Brussels 1979Cat. Brussels, Notre-Dame de la Chapelle, Trésors d’art des églises de Bruxelles (D. Coekelberghs, ed.), Brussels 1979.
Cat. Brussels 1998Cat. Brussels, Royal Museums of Art and History, Albrecht & Isabella 1598–1621 (L. Duerloo & W. Thomas, eds.), Turnhout 1998.
Cat. Brussels 2013Cat. Brussels, Royal Museums of Fine Arts of Belgium, De erfenis van Rogier van der Weyden. De schilderkunst in Brussel 1450–1520 (V. Bücken & G. Steyaert, eds.), Brussels & Tielt 2013.
Cat. Brussels & Delft 1957Cat. Brussels, Palais des Beaux-Arts & Delft, Prinsenhof, Dieric Bouts (F. Baudouin), Brussels 1957.
Cat. Detroit 1960Cat. Detroit, Institute of Arts, Flanders in the fifteenth century. Art and civilization (P. Coremans et al.), Detroit 1960.
Cat. Leuven 1997Cat. Leuven, Universiteitsbibliotheek, Lipsius en Leuven (G. Tournoy et al., eds.), Leuven 1997.
Cat. Leuven 2019Cat. Leuven, Museum M, Borman. A family of Northern Renaissance sculptors (M. Debaene, ed.), London & Turnhout 2019.
Cat. Los Angeles 2003Cat. Los Angeles, J. Paul Getty Museum, Illuminating the Renaissance. The triumph of manuscript painting in Europe (T. Kren & S. McKendrick, eds.), Los Angeles 2003.
Cat. Los Angeles & Madrid 2014Cat. Los Angeles, J. Paul Getty Museum & Madrid, Museo del Prado, Spectacular Rubens. The triumph of the Eucharist (A. Vergara & A.T. Woollett, eds.), Los Angeles 2014.
Cat. Munich 1989Cat. Munich, Staatliche Graphische Sammlung, Niederländische Zeichnungen des 16. Jahrhunderts in der Staatlichen Graphischen Sammlung München (H. Bevers), Munich 1989.
Cat. Namur 1993Cat. Namur, Musée des arts anciens du Namurois, La sculpture mosane du XIVe siècle (R. Didier), Namur 1993.
Cat. Toronto etc. 2016Cat. Toronto, Art Gallery of Ontario, New York, Metropolitan Museum of Art & Amsterdam, Rijksmuseum, Small wonders. Late-gothic boxwood micro-carvings from the Low Countries (F. Scholten, ed.), Amsterdam 2017.
Cauchies & Collet-Lombard 2009J.-M. Cauchies & M.-A. Collet-Lombard (eds.), Le miracle du Saint Sang. Bois-Seigneur-Isaac 1405–2005, Berlin 2009.
Van Cauwenbergh 1922E. van Cauwenbergh, Les pèlerinages expiatoires et judiciaires dans le droit communal de la Belgique au moyen âge, Leuven 1922.
Ceulemans 2009C. Ceulemans, ‘De iconografie van de sacramentstoren van Zoutleeuw. Een grootse hulde aan het Heilig Sacrament’, Monumenten, landschappen & archeologie 28, 3 (2009), 37–53.
Chastel 1983A. Chastel, The Sack of Rome, 1527, Princeton 1983.
Cheyns 1979 M. Cheyns, De stadsmeesters-meters te Leuven (1425–1526). Bijdrage tot de studie van een eeuw artistieke aktiviteit en maatschappelijk leven, Leuven 1979 (unpub. licentiate’s thesis Leuven).
Chiffoleau 1983J. Chiffoleau, ‘Ce qui fait changer la mort dans la région d’Avignon à la fin du moyen âge’, in H. Braet & W. Verbeke (eds.), Death in the middle ages, Leuven 1983, 117–133.
Chiffoleau 1984J. Chiffoleau, ‘Pour une économie de l’institution ecclésiale à la fin du Moyen Âge’, Mélanges de l’Ecole française de Rome. Moyen-Age – Temps modernes 96, 1 (1984), 247–279.
Chipps Smith 2010J. Chipps Smith, ‘Salvaging saints. The rescue and display of relics in Munich during the early Catholic Reformation’, in V. Chieffo Raguin (ed.), Art, piety and destruction in the Christian West, 1500–1700, Farnham 2010, 23–43.
Christian 1981W.A. Christian, Local religion in sixteenth-century Spain, Princeton 1981.
Classen 2010A. Classen (ed.), Handbook of medieval studies. Terms – methods – trends, 3 vols., Berlin & New York 2010.
Cloet et al. 1989M. Cloet et al., Repertorium van dekenale visitatieverslagen betreffende de Mechelse kerkprovincie (1559–1801), Leuven 1989.
De Cock & Teirlinck 1909–1912A. De Cock & I. Teirlinck, Brabantsch sagenboek, 3 vols., Ghent 1909–1912.
Cohen 1976E. Cohen, ‘In haec signa. Pilgrim badge trade in Southern France’, Journal of medieval history 2, 3 (1976), 193–214.
Coningx 2009G. Coningx, Sint-Leonardus. De legende of ‘wat gelezen moet worden’ over het leven en de verering van de H. Leonardus van Noblac, Zoutleeuw 2009.
Constant 2015L. Constant, ‘Cette vénérable et charmante petite statue. Les statues miraculeuses de la Vierge dans les anciens Pays-Bas’, Histoire de l’art 77, 2 (2015), 101–114.
Contamine 1998P. Contamine, ‘The European nobility’, in C. Allmand (ed.), The new Cambridge medieval history VII, c. 1415–c. 1500, Cambridge 1998, 89–105.
Cosemans 1936A. Cosemans, ‘Het uitzicht van Brabant op het einde der XVIe eeuw’, Bijdragen tot de geschiedenis van Brabant 27 (1936), 285–351.
De Coussemaker 1871E. De Coussemaker, ‘Ancien tabernacle de l’église Saint-Jean-Baptiste à Bourbourg’, Bulletin du Comité Flamand de France (1871), 476–480.
Coveliers 1912L. Coveliers, Onze Lieve Vrouw van Aarschot, Aarschot 1912.
Crab 1977J. Crab, Het Brabants beeldsnijcentrum Leuven, Leuven 1977.
Craig 2010L.A. Craig, ‘Crutches’, in Taylor et al. 2010, 148–149.
Craig & Litzenberger 1993J.S. Craig & C.J. Litzenberger, ‘Wills as religious propaganda. The testament of William Tracy’, Journal of ecclesiastical history 44, 3 (1993), 415–431.
Cunningham & Grell 2000A. Cunningham & O.P. Grell, The four horsemen of the Apocalypse. Religion, war, famine and death in Reformation Europe, Cambridge 2000.
Curtis et al. 2017D. Curtis et al., ‘Low Countries’, in G. Alfani & C. Ó Gráda (eds.), Famine in European history, Cambridge 2017, 119–140.
Cuypers 1989E. Cuypers, ‘Over een Aarschots pelgrimsinsigne’, Het oude land van Aarschot 24, 4 (1989), 196.
Daem 1990aM. Daem, ‘Mirakelverhalen uit de O.L.-Vrouwkerk op St.-Pieters te Gent. Manuskripten van de mirakelverhalen’, Oostvlaamse Zanten 65, 1 (1990), 33–50.
Daem 1990bM. Daem, ‘17e–eeuwse mirakelschilderijen in de O.-L.-Vrouwekerk te Gent’, Oostvlaamse Zanten 65, 4 (1990), 227–252.
Daly 2014R.J. Daly, ‘The Council of Trent’, in Wandel 2014, 159–182.
Damen 2005M. Damen, ‘Vorstelijke vensters. Glasraamschenkingen als instrument van devotie, memorie en representatie (1419–1519)’, Jaarboek voor middeleeuwse geschiedenis 8 (2005), 140–200.
Damen 2007M. Damen, ‘Princely entries and gift exchange in the Burgundian Low Countries. A crucial link in late medieval political culture’, Journal of medieval history 33 (2007), 233–249.
Daris 1887–1891J. Daris, Histoire du diocèse et de la principauté de Liège pendant le XVIe siècle, 3 vols., Liège 1887–1891.
Davies 2004P. Davies, ‘The lighting of pilgrimage shrines in renaissance Italy’, in Thunø & Wolf 2004, 57–80.
Decavele 1975J. Decavele, De dageraad van de Reformatie in Vlaanderen (1520–1565), 2 vols., Brussels 1975.
Decavele 1990J. Decavele, ‘Vroege reformatorische bedrijvigheid in de grote Nederlandse steden. Claes van der Elst te Brussel, Antwerpen, Amsterdam en Leiden (1524–1528)’, Nederlands archief voor kerkgeschiedenis 70 (1990), 13–29.
Decavele 1996J. Decavele, ‘De noodlottige zestiende eeuw’, in Cat. Ghent, Sint-Pietersabdij, Zeven eeuwen Augustijnen. Een kloostergemeenschap schrijft geschiedenis (W. Grootaers & M. Mees, eds.), Ghent 1996, 69–81.
3 Dekoninck 2005R. Dekoninck, Ad imaginem. Statuts, fonctions et usages de l’image dans la littérature spirituelle jésuite du XVIIe siècle, Genève 2005.
Dekoninck 2013R. Dekoninck, ‘Between denial and exaltation. The materials of the miraculous images of the Virgin in the Southern Netherlands during the seventeenth century’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 62 (2013), 148–175.
Dekoninck & Delfosse 2016R. Dekoninck & A. Delfosse, ‘Sacer horror. The construction and experience of the sublime in the Jesuit festivities of the early seventeenth-century Southern Netherlands’, Journal of historians of Netherlandish art 8, 2 (2016).
Delbeke 2012M. Delbeke, ‘Miracle books and religious architecture in the Southern Netherlands. The case of Our Lady of Hanswijk in Mechelen’, in Brusati et al. 2012, 559–585.
Delbeke & Schraven 2012M. Delbeke & M. Schraven (eds.), Foundation, dedication and consecration in early modern Europe, Leiden & Boston 2012.
Delbeke et al.2015M. Delbeke et al., ‘The architecture of miracle-working statues in the Southern Netherlands’, Revue de l’histoire des religions 232, 2 (2015), 211–256.
Delehaye 1921H. Delehaye, Les passions des martyrs et les genres littéraires, Brussels 1921.
Delehaye 1926H. Delehaye, ‘Les lettres d’indulgence collectives’, Analecta Bollandiana 44 (1926), 342–379.
Delfosse 2002A. Delfosse, ‘La Vierge comme protectrice des Pays-Bas méridionaux dans les livrets de pèlerinage marial au XVIIe siècle’, Revue belge de philologie et d’histoire 80, 4 (2002), 1225–1241.
Delfosse 2009A. Delfosse, La protectrice du Païs-Bas. Stratégies politiques et figures de la Vierge dans les Pays-Bas espagnols, Turnhout 2009.
Delmotte 1963M. Delmotte, ‘Het Calvinisme in de verschillende bevolkingslagen te Gent (1566–1567)’, Tijdschrift voor geschiedenis 76 (1963), 145–176.
Dequeker 2000L. Dequeker, Het Sacrament van Mirakel. Jodenhaat in de middeleeuwen, Leuven 2000.
Deracourt 1953J. Deracourt, ‘Enkele grepen uit de hervorming te Tienen’, Bulletin de la société d’histoire du protestantisme belge 2, 4 (1953), 123–132.
Destrée 1894J. Destrée, Étude sur la sculpture brabançonne au Moyen Age, Brussels 1894.
Destrée 1923J. Destrée, ‘L’armarium sacramenti de l’église Saint-Martin à Hal et la sacramentshuys de l’église Saint-Léonard à Léau (1468–1478)’, Académie Royale d’Archéologie de Belgique. Bulletin 1 (1923), 257–271.
Van Deursen 2001A.T. van Deursen, ‘Marnix van St. Aldegonde, een calvinistisch propagandist’, in H. Duits & T. van Strien (eds.), Een intellectueel activist. Studies over leven en werk van Philips van Marnix van Sint Aldegonde, Hilversum 2001, 23–27.
Dewitte 1982A. Dewitte, ‘Chronologie van de reformatie te Brugge en in het Brugse Vrije (1485–1593)’, in D. Van der Bauwhede et al. (ed.), Brugge in de Geuzentijd. Bijdragen tot de geschiedenis van de hervorming te Brugge en in het Brugse Vrije tijdens de 16de eeuw, Bruges 1982, 34–44.
Deyon & Lottin 1981S. Deyon & A. Lottin, Les casseurs de l’été 1566. L’iconoclasme dans le Nord, Paris 1981.
D’Hainaut-Zveny 1992–1993B. D’Hainaut-Zveny, ‘Les messes de saint Grégoire dans les retables des Pays-Bas. Mise en perspective historique d’une image polémique, dogmatique et utilitariste’, Bulletin Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (1992–1993), 35–61.
D’Hainaut-Zveny 2005B. D’Hainaut-Zveny (ed.), Miroirs du sacré. Les retables sculptés à Bruxelles, XVe–XVIe siècles. Production, formes et usages, Brussels 2005.
D’Hainaut-Zveny 2008B. D’Hainaut-Zveny, Les retables d’autel gothiques sculptés dans les anciens Pays-Bas. Raisons, formes et usages, Brussels 2008.
Dhanens 1987E. Dhanens, ‘Een Maagschap van de H. Anna in het derde kwart van de 15de eeuw?’, Mededelingen van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België. Klasse der Schone Kunsten 48, 2 (1987), 115–121.
Dickens 1974A.G. Dickens, The German nation and Martin Luther, London 1974.
Dickstein 2009C. Dickstein, ‘L’autel et les retables des charpentiers bruxellois dans l’église Notre-Dame du Sablon (XVe siècle)’, Annales d’histoire de l’art et d’archéologie 31 (2009), 15–32.
Didier 1995R. Didier, ‘Le retable de Saint Quirin de Huy. Le problème du retable et de la statue’, Bulletin de l’Institut Royal du Patrimoine Artistique 26 (1995), 93–112.
Dieterich 1981D.H. Dieterich, ‘Une confrérie paroissiale à Liège, 1457–1538’, Leodium 66 (1981), 1–25.
Dieterich 1982 D.H. Dieterich, Brotherhood and community on the eve of the Reformation. Confraternities and parish life in Liège, 1450–1540, Ann Arbor 1982 (unpub. diss. Ann Arbor).
Van Dievoet 2000W. van Dievoet, Edelsmeden in Vlaams-Brabant (Leuven, Aarschot, Diest en Tienen) tijdens het Ancien Régime en de negentiende eeuw, Leuven 2000.
Dinzelbacher 1990P. Dinzelbacher, ‘Die “Realpräsenz” der Heiligen in ihren Reliquiaren und Gräbern nach mittelalterlichen Quellen’, in P. Dinzelbacher & D.R. Bauer (eds.), Heiligenverehrung in Geschichte und Gegenwart, Ostfildern 1990, 115–174.
Ditchfield 1993S. Ditchfield, ‘Martyrs on the move. Relics as vindicators of local diversity in the Tridentine Church’, in D. Wood (ed.), Martyrs and martyrologies, Oxford 1993, 283–294.
Ditchfield 1995S. Ditchfield, Liturgy, sanctity and history in Tridentine Italy. Pietro Maria Campi and the preservation of the particular, Cambridge 1995.
Ditchfield 2007S. Ditchfield, ‘Tridentine worship and the cult of saints’, in R. Po-Chia Hsia (ed.), The Cambridge history of Christianity, vol. 6: Reform and expansion 1500–1660, Cambridge 2007, 201–224.
Dombrecht 2014 K. Dombrecht, Plattelandsgemeenschappen, lokale elites en ongelijkheid in het Vlaamse kustgebied (14de–16de eeuw). Case-study: Dudzele ambacht, Ghent 2014 (unpub. diss. Ghent).
Doperé 1996F. Doperé, ‘Les techniques de taille sur le grès calcareux. Une nouvelle méthode pour déterminer la chronologie et étudier l’évolution des chantiers dans l’est du Brabant pendant la première moitié du XVe siècle’, in M. Lodewijckx (ed.), Archaeological and historical aspects of West-European societies. Album amicorum André van Doorselaer, Leuven 1996, 415–439.
Doperé 1997–1998F. Doperé, ‘L’extraction, la taille et la mise en oeuvre du calcaire gréseux de Gobertange au Moyen Age’, Bulletin de la Commission Royale des Monuments, Sites et Fouilles 16, 1 (1997–1998), 47–96.
Doperé 2000F. Doperé, ‘L’exploitation du calcaire gréseux de Gobertange au Moyen Âge’, in J. Tordoir (ed.), La Gobertange. Une pierre, des hommes, Gobertange 2000, 105–143.
Doursther 1840H. Doursther, Dictionnaire universel des poids et mesures anciens et modernes, Brussels 1840.
Dresch 1925N.J.M. Dresch, ‘Het opgraven van het gebeente der H. Liduina in 1615 te Schiedam’, Bijdragen voor de geschiedenis van het Bisdom van Haarlem 43 (1925), 461–473.
Duerloo 1997L. Duerloo, ‘Pietas Albertina. Dynastieke vroomheid en herbouw van het vorstelijke gezag’, Bijdragen en Mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden 112, 1 (1997), 1–18.
Duerloo 2012L. Duerloo, Dynasty and piety. Archduke Albert (1598–1621) and Habsburg political culture in an age of religious wars, Farnham & Burlington 2012.
Duerloo 2017L. Duerloo, ‘Hawks, doves, and magpies. The business of faction at the court of the archdukes’, in R. González Cuerva & A. Koller (eds.), A Europe of courts, a Europe of factions. Political groups at early modern centres of power (1550–1700), Leiden & Boston 2017, 156–175.
Duerloo & Wingens 2002L. Duerloo & M. Wingens, Scherpenheuvel. Het Jeruzalem van de Lage Landen, Leuven 2002.
Duffy 1992E. Duffy, The stripping of the altars. Traditional religion in England, c. 1400–c. 1580, New Haven 1992.
Duffy 2002E. Duffy, ‘The dynamics of pilgrimage in late medieval England’, in C. Morris & P. Roberts (eds.), Pilgrimage. The English experience from Becket to Bunyan, Cambridge & New York 2002, 164–177.
Duffy 2011E. Duffy, ‘The comen knowen multytude of crysten men. A dialogue concerning heresies and the defence of Christendom’, in G.M. Logan (ed.), The Cambridge companion to Thomas More, Cambridge 2011, 191–215.
Van Duinen 1997H.A. van Duinen, De koorbanken van de Grote of Onze Lieve Vrouwekerk te Dordrecht, Leiden 1997.
Duke 1990A. Duke, ‘The origins of Evangelical dissent in the Low Countries’, in A. Duke, Reformation and the Revolt in the Low Countries, London & Ronceverte 1990, 1–28.
Duke 2009A. Duke, ‘Calvinists and “Papist idolatry.” The mentality of the image breakers in 1566’, in idem, Dissident identities in the early modern Low Countries (J. Pollman & A. Spicer, ed.), Farnham 2009, 179–197.
Duke & Kolff 1969A.C. Duke & D.H.A. Kolff, ‘The time of troubles in the County of Holland, 1566–1567’, Tijdschrift voor geschiedenis 82, 3 (1969), 316–337.
Duplessis 1991R. Duplessis, Lille and the Dutch Revolt. Urban stability in an era of revolution, 1500–1582, Cambridge 1991.
Van Durme 1964M. van Durme, Les archives générales de Simancas et l’histoire de la Belgique (IXe–XIXe siècles), 5 vols., Brussels 1964.
Dury 2016C. Dury, ‘Le prieuré de Saint-Léonard à Liège’, in D. Allart et al. (eds.), L’église Saint-Jacques à Liège. Templum pulcherrimum. Une histoire, un patrimoine, Namur 2016, 311.
Duverger 1930J. Duverger, ‘Vlaamsche beeldhouwers te Brou’, Oud Holland 47 (1930), 1–27.
Duverger 1934J. Duverger, Conrat Meijt (ca. 1480–1551), Brussels 1934.
Duverger 1939J. Duverger, ‘Tienen, [Renier] van’, Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart 33 (1939), 31.
Duverger & Onghena 1954J. Duverger & M.J. Onghena, ‘De zuidnederlandse beeldhouwkunst gedurende de zestiende eeuw’, in H.E. van Gelder & J. Duverger (eds.), Kunstgeschiedenis der Nederlanden, 3 vols., Utrecht 1954–1956, vol. 1, 362–387.
Dyas 2014D. Dyas, ‘To be a pilgrim. Tactile piety, virtual pilgrimage and the experience of place in Christian pilgrimage’, in J. Robinson et al. (eds.), Matter of faith. An interdisciplinary study of relics and relic veneration in the medieval period, London 2014, 1–7.
Eber 2012J. Eber, ‘Martin Luthers Kritik an der Wallfahrt zum Heiligen Rock in Trier’, Jahrbuch für evangelikale Theologie 26 (2012), 139–149.
Van Eck 2012X. van Eck, ‘Margaret of Parma’s gift of a window to St John’s in Gouda and the art of the early Counter-Reformation in the Low Countries’, Simiolus 36, 1 (2012), 66–84.
Ehresmann 1982D.L. Ehresmann, ‘Some observations on the role of liturgy in the early winged altarpiece’, The art bulletin 64, 3 (1982), 359–369.
Eire 1986C.M.N. Eire, War against the idols. The reformation of worship from Erasmus to Calvin, Cambridge 1986.
Eire 1990C.M.N. Eire, ‘“True piety begets true confession.” Calvin’s attack on idolatry’, in T. George (ed.), John Calvin and the Church. A prism of reform, Westminster 1990, 247–276.
Eire 2016C.M.N. Eire, Reformations. Early-Modern Europe 1450–1650, New Haven 2016.
Eisermann 2006F. Eisermann, ‘The indulgence as a media event. Developments in communication through broadsides in the fifteenth century’, in Swanson 2006, 309–330.
Engelen 1993C. Engelen, Zoutleeuw. Jan Mertens en de laatgotiek. Confrontatie met Jan Borreman, essay tot inzicht en overzicht van de laatgotiek, Zoutleeuw 1993.
Van Engen 2008J. Van Engen, ‘Multiple options. The world of the fifteenth-century church’, Church history 77, 2 (2008), 257–284.
Erens 1939A. Erens, ‘De eredienst van Sint Job te Wezemaal’, Eigen schoon en de Brabander 22 (1939), 1–12.
Ernst 1806S.P. Ernst, Tableau historique et chronologique des suffragans ou co-évèques de Liége, Liège 1806.
Esser 2012R. Esser, The politics of memory. The writing of partition in the seventeenth-century Low Countries, Leiden & Boston 2012.
Evangelisti 2013S. Evangelisti, ‘Material culture’, in Bamji et al. 2013, 395–416.
Van Even 1870E. van Even, L’ancienne école de peinture de Louvain, Brussels & Leuven 1870.
Van Even 1877E. van Even, ‘Renseignements inédits sur les artistes qui ont exécuté le tabernacle et la balustrade en cuivre de l’église de Saint-Jacques, à Louvain’, Bulletin des commissions royales d’art et d’archéologie 16 (1877), 393–428.
Van der Eycken 1976M. Van der Eycken, ‘Diest tussen Beeldenstorm en Twaalfjarig Bestand. 1566–1609’, in Diest. Oude kunst in privébezit, Diest 1976, 5–49.
Fabre 2013P.A. Fabre, Décréter l’image? La XXVe session du Concile de Trente, Paris 2013.
Fabri 2009R. Fabri, ‘Triptieken in situ gebruikt. Een open of gesloten wereld?’, in Cat. Antwerp, Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, Van Quinten Metsijs tot Peter Paul Rubens. Meesterwerken uit het Koninklijk Museum terug in de Kathedraal (R. Fabri & N. van Hout, eds.), Antwerp 2009, 33–43.
Falkenburg 2001R. Falkenburg, ‘The household of the soul. Conformity in the Merode triptych’, in M.W. Ainsworth (ed.), Early Netherlandish painting at the crossroads. A critical look at current methodologies, New York 2001, 2–17.
Falkenburg 2007R. Falkenburg, ‘Hieronymus Bosch’s Mass of St. Gregory and “sacramental vision”’, in A. Gormans & T. Lentes (eds.), Das Bild der Erscheinung. Die Gregorsmesse im Mittelalter, Berlin 2007, 179–206.
Falkenburg 2015R. Falkenburg, ‘Super-Entanglement. Unfolding evidence in Hieronymus Bosch’s Mass of St. Gregory’, in W.S. Melion & L.P. Wandel (eds.), Image and incarnation. The Early Modern doctrine of the pictorial image, Leiden & Boston 2015, 371–396.
Falkenburg 2016 R. Falkenburg, ‘Prayer nuts seen through the “eyes of the heart”’, in Cat. Toronto etc. 2016, 106–141.
Fasolt 2008C. Fasolt, ‘Hegel’s ghost. Europe, the Reformation and the Middle Ages’, Viator 39, 1 (2008), 345–386.
Febvre 1929L. Febvre, ‘Une question mal posée. Les origines de la Réforme française et le problème général des causes de la Réforme’, Revue historique 161, 1 (1929), 1–73.
Finucane 1975R.C. Finucane, ‘The use and abuse of medieval miracles’, History 60, 198 (1975), 1–10.
Finucane 1977R.C. Finucane, Miracles and pilgrims. Popular beliefs in medieval England, London 1977.
Fischer 1975P. Fischer, Music in paintings of the Low Countries in the 16th and 17th centuries, Amsterdam 1975.
Flora 2012H. Flora, ‘Patronage’, Studies in iconography 33 (2012), 207–218.
Follain 2000A. Follain (ed.), L’argent des villages du XIIIe au XVIIIe siècle. Comptabilités paroissiales et communales, Rennes 2000.
Ford 2007C. Ford, ‘Iconoclasm, the commodity, and the art of painting’, in S. Boldrick & R. Clay (eds.), Iconoclasm. Contested objects, contested terms, Aldershot 2007, 75–91.
Forster 1992M. Forster, The Counter-Reformation in the villages. Religion and reform in the Bishopric of Speyer, 1560–1720, Ithaca & London 1992.
Forster 2001M. Forster, Catholic revival in the age of the Baroque. Religious identity in Southwest Germany, 1550–1750, Cambridge 2001.
Foster 1997A. Foster, ‘Churchwardens’ accounts of early modern England and Wales. Some problems to note, but much to be gained’, in French et al. 1997, 74–93.
Foster-Campbell 2011M. Foster-Campbell, ‘Pilgrimage through the pages. Pilgrims’ badges in late medieval devotional manuscripts’, in Blick & Gelfand 2011, vol. 2, 227–274.
Fournier 1923P.-F. Fournier, ‘Affiches d’indulgence manusrites et imprimées des XIVe, XVe et XVIe siècles’, Bibliothèque de l’école des chartes 84 (1923), 116–160.
Franck 2013H. Franck, ‘Memoria et caritas. Jaargetijden als armenzorg in de Onze-Lieve-Vrouweparochie te Gent in de late middeleeuwen’, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 67 (2013), 29–57.
Frederiks 1943J.W. Frederiks, ‘Enkele beschouwingen naar aanleiding van het gietwerk van Reinier van Thienen’, Oud Holland 60 (1943), 118–128.
Freedberg 1971D. Freedberg, ‘Johannes Molanus on provocative paintings. De historia sanctarum imaginum et pictarum, book II, chapter 42’, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 34 (1971), 229–245.
Freedberg 1972 D. Freedberg, Iconoclasm and painting in the Revolt of the Netherlands, 1566–1609, Oxford 1972 (unpub. diss. Oxford).
Freedberg 1986D. Freedberg, ‘De kunst en de beeldenstorm, 1525–1580. De Noordelijke Nederlanden’, in Cat. Amsterdam 1986, vol. 2, 39–68.
Freedberg 1991D. Freedberg, The power of images. Studies in the history and theory of response, Chicago 1991.
Freedberg 2012D. Freedberg, ‘Art after iconoclasm. Painting in the Netherlands between 1566 and 1585’, in K. Jonckheere & R. Suykerbuyk (eds.), Art after iconoclasm. Painting in the Netherlands between 1566 and 1585, Turnhout 2012, 21–49.
Freist 2009D. Freist, ‘Crossing religious borders. The experience of religious difference and its impact on mixed marriages in eighteenth-century Germany’, in C.S. Dixon et al. (eds.), Living with religious diversity in Early Modern Europe, Aldershot 2009, 203–224.
French 1997K.L. French et al. (eds.), The parish in English life 1400–1600, Manchester 1997.
Fricke 2015B. Fricke, Fallen idols, risen saints. Sainte Foy of Conques and the revival of monumental sculpture in medieval art, Turnhout 2015.
Fried 2016J. Fried, Dies irae. Eine Geschichte des Weltuntergangs, Munich 2016.
Frijhoff 1985W. Frijhoff, ‘Het votiefschilderij als historisch object’, Volkskundig bulletin 11 (1985), 34–43.
Frymire 2010J.M. Frymire, The primacy of the postils. Catholics, Protestants and the dissemination of ideas in early modern Germany, Leiden & Boston 2010.
Fühner 2004J.A. Fühner, Die Kirchen- und die antireformatorische Religionspolitik Kaiser Karls V. in der Siebzehn Provinzien der Niederlande 1515–1555, Leiden & Boston 2004.
Gaffiot 1934F. Gaffiot, Dictionnaire illustré latin français, Paris 1934.
Gaier 1968C. Gaier, ‘Léau et la ligne de défense de la Gette’, De Brabantse folklore 177 (1968), 186–196.
Galpern 1974A.N. Galpern, ‘The legacy of late medieval religion in sixteenth-century Champagne’, in Trinkaus & Oberman 1974, 141–176.
Gardner 1994J. Gardner, ‘Altars, altarpieces, and art history. Legislation and usage’, in E. Borsook & F.S. Gioffredi (eds.), Italian altarpieces 1250–1550. Function and design, Oxford 1994, 5–39.
Geary 1986P. Geary, ‘Sacred commodities. The circulation of medieval relics’, in A. Appadurai (ed.), The social life of things. Commodities in cultural perspective, Cambridge 1986.
Geelen & Steyaert 2011I. Geelen & D. Steyaert (eds.), Imitation and illusion. Applied brocade in the art of the Low Countries in the fifteenth and sixteenth centuries, Brussels 2011.
Geevers 2008E.M. Geevers, Gevallen vazallen. De integratie van Oranje, Egmont en Horn in de Spaans-Habsburgse monarchie (1559–1567), Amsterdam 2008.
Van Gelder 1951H.E. van Gelder, ‘De muntpolitiek van Philips de Schone 1482–1496’, Handboek van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor munt- en penningkunde 38 (1951), 42–54.
Van Gelder 1972S. Van Gelder, ‘Sacramentstorens in Brabant’, De Brabantse folklore 193 (1972), 83–104; 194 (1972), 167–200; 195 (1972), 205–242.
Genaille 1954R. Genaille, ‘L’oeuvre de Pieter Aertsen’, Gazette des beaux-arts 44, 6 (1954), 267–288.
George 1998P. George, ‘Les miracles de Saint Quirin de Malmedy, un livret hagiographique médiéval au coeur du XVIe siècle’, Bulletin de la Commission Royale d’Histoire 164 (1998), 1–29.
George 2001P. George, ‘Revenant et exorcisme à Liège. Quête de reliques en Sardaigne (1634–1652)’, Bulletin de la Commission Royale d’Histoire 167, 1–4 (2001), 253–305.
Gerevini 2015S. Gerevini, ‘Written in stone. Civic memory and monumental writing in the cathedral of San Lorenzo in Genoa’, in A. Eastmond (ed.), Viewing inscriptions in the late antique and medieval world, Cambridge 2015, 205–229.
Gerits 1983T.J. Gerits, ‘Strafbedevaarten naar Onze-Lieve- Vrouw van Aarschot’, Ons heem 37 (1983), 165–167.
Germonprez 2012D. Germonprez, ‘Foundation rites in the southern Netherlands. Constructing a Counter- Reformational architecture’, in Delbeke & Schraven 2012, 275–295.
Germonprez 2015D. Germonprez, ‘De Recette Générale en de restauratie van het Brabantse katholieke landschap onder Albrecht en Isabella’, Noordbrabants historisch jaarboek 32 (2015), 72–88.
Gielis 2010G. Gielis, ‘Franciscus Sonnius, “vader aller nieuwe bisschoppen” en eerste bisschop van’s-Hertogenbosch en Antwerpen’, Post factum 2bis (2010), 37–60.
Gielis 2014 G. Gielis, Hemelbestormers. Leuvense theologen en hun streven naar geloofseenheid en kerkvernieuwing (1519–1578), Leuven 2014 (unpub. diss. Leuven).
Gielis 2015G. Gielis, ‘In reparationem scandali. Inquisitoriale praxis in een proces tegen Brusselse lutheriaenen (1527)’, Eigen schoon & de Brabander 98, 3 (2015), 419–444.
Giraldo 1959aW. Giraldo, ‘Vlaamse mirakelboeken en hun betekenis voor de volkskunde’, in Handelingen van het XXIIIe Vlaams filologencongres, Leuven 1959, 338–347.
Giraldo 1959bW. Giraldo, ‘Votivtypen aus Westflandern’, Österreichische Zeitschrift für Volkskunde 62 (1959), 97–119.
Gittos 2002B. & M. Gittos, ‘Motivation and choice. The selection of medieval secular effigies’, in P. Coss & M. Keen (eds.), Heraldry, pageantry and social display in medieval England, Woodbridge 2002, 143–167.
Glover 2017A.D. Glover, ‘Keeping body and soul together. Sixteenth-century choir stalls in the Low Countries’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 67 (2017), 188–213.
Godin 1988A. Godin, ‘Erasme et le sacré. Peregrinatio religionis ergo’, in Dix conférences sur Érasme. Eloge de la folie – Colloques, Paris & Geneva 1988, 121–145.
Goetschalckx 1902aP.J. Goetschalckx, ‘Sichem tijdens de Nederlandsche beroerten in de XVIe eeuw van 1577 tot 1608’, Bijdragen tot de geschiedenis 1 (1902), 377–387.
Goetschalckx 1902bP.J. Goetschalckx, ‘Eenige aanteekeningen rakende de geschiedenis van Sichem’, Bijdragen tot de geschiedenis 1 (1902), 523–562.
Goetschalckx 1909P.J. Goetschalckx, ‘Geschiedenis der parochieën van Brecht en St. Lenaarts’, Bijdragen tot de geschiedenis 8 (1909), 116–148.
Goetschalckx 1910P.J. Goetschalckx, ‘Aartselaar’, Bijdragen tot de geschiedenis 9 (1910), 395–414.
Goovaerts 1890A. Goovaerts, ‘Construction de l’église Saint-Jacques à Anvers. Difficultés financières levées trois fois par l’intervention de Charles Quint (1518–1535)’, Annales de l’Académie d’Archéologie de Belgique 46 (1890), 5–22.
Göttler 1990C. Göttler, ‘Die Disziplinierung des Heiligenbildes durch altgläubige Theologen nach der Reformation. Ein Beitrag zur Theorie des Sakralbildes im Übergang vom Mittelalter zur Frühen Neuzeit’, in B. Scribner (ed.), Bild und Bildersturm im Spätmittelalter und in der frühen Neuzeit, Wiesbaden 1990, 263–297.
Göttler 1997C. Göttler, ‘Ikonoklasmus als Kirchenreinigung. Zwei satirische Bildfiktionen zum niederländischen Bildersturm 1566’, Georges-Bloch-Jahrbuch des Kunstgeschichtlichen Seminars der Universität Zürich 4 (1997), 61–87.
Göttler 2001C. Göttler, ‘Is seeing believing? The use of evidence in representations of the miraculous mass of Saint Gregory’, The germanic review 76, 2 (2001), 120–142.
Göttler 2010C. Göttler, Last things. Art and the religious imagination in the age of reform, Turnhout 2010.
Goudriaan 1994K. Goudriaan, ‘Het einde van de middeleeuwen ontdekt?’, Madoc 8, 2 (1994), 66–75.
Grauwen et al.1996M. Grauwen et al., Analytische inventaris van de oorkonden van het kapittel van Sint-Leonardus te Zoutleeuw, 1235–1680, Brussels 1996.
De Groot 2013A. de Groot, De Dom van Utrecht in de zestiende eeuw. Inrichting, decoratie en gebruik van de katholieke kathedraal, Utrecht 2013.
Gross-Diaz 2010T. Gross-Diaz, ‘Miracles’, in Taylor et al. 2010, 424–428.
Gysseling 1952M. Gysseling, ‘Inventaris van het archief van de Sint-Jacobskerk te Gent’, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent (1952), 43–130.
Haeger 1986B. Haeger, ‘Cornelis Anthonisz’s representation of the parable of the prodigal son. A Protestant interpretation of the biblical text’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 37 (1986), 133–150.
Van Haesendonck 1982C. Van Haesendonck, ‘De historiek en de aktualiteit rond de devotie tot Onze Lieve Vrouw en tot Sint Rochus in de O.-L.-Vrouwkerk te Aarschot’, Het oude land van Aarschot 17, 3 (1982), 113–128.
Halkin 1930L.-E. Halkin, Réforme protestante et réforme catholique au diocèse de Liège. Le cardinal de la Marck, prince-évêque de Liège (1505–1538), Liège & Paris 1930.
Halkin 1969L.-E. Halkin, ‘Erasme pèlerin’, in J. Coppens (ed.), Scrinium Erasmianum, 2 vols., Leiden 1969, vol. 2, 239–252.
Halkin 1971L.-E. Halkin, ‘Le thème du pèlerinage dans les Colloques d’Erasme’, Actes du congrès Erasme, Amsterdam & London 1971, 88–98.
Hall 2013M.B. Hall, ‘Introduction’, in M.B. Hall & T.E. Cooper (eds.), The sensuous in the Counter-Reformation church, Cambridge 2013, 1–20.
Hansay 1913A. Hansay, ‘Blasphémateurs, hérétiques et sorciers à Curange en 1555’, Société royale chorale et littéraire Les Mélophiles de Hasselt. Bulletin 41 (1913), 27–37.
Hansay 1931A. Hansay, ‘Documents pour servir à l’histoire de la Réformation à Hasselt au XVIe siècle’, Verzamelde Opstellen 7 (1931), 219–244.
Hansay 1932A. Hansay, ‘Le sac de l’église de Saint-Quentin à Hasselt, le 20 janvier 1567’, Verzamelde Opstellen 8 (1932), 164–177.
Harbison 1990C. Harbison, ‘The northern altarpiece as a cultural document’, in M. Kemp & P. Humfrey (eds.), The altarpiece in the Renaissance, Cambridge 1990, 49–75.
Harline 1990C. Harline, ‘Official religion – popular religion in recent historiography of the Catholic Reformation’, Archiv für Reformationsgeschichte 81 (1990), 239–262.
Harline 2002C. Harline, ‘Miracles and this world. The battle for the Jesus Oak’, Archiv fur Reformationsgeschichte 93 (2002), 217–238.
Harline 2003C. Harline, Miracles at the Jesus Oak. Histories of the supernatural in Reformation Europe, New York 2003.
Harline & Put 2000C. Harline & E. Put, A bishop’s tale. Mathias Hovius among his flock in seventeenth-century Flanders, Hew Haven 2000.
Harsin 1962P. Harsin, ‘Les premières manifestations de la réforme luthérienne dans le diocèse de Liège’, Académie royale de Belgique. Bulletin de la Classe des Lettres et des Sciences morales et politiques 48 (1962), 273–294.
Haslinghuis & Peeters 1965E.J. Haslinghuis & C.J.A.C Peeters, De dom van Utrecht, The Hague 1965.
Van Haver 1993J. van Haver, ‘Hekeling van volksbedevaarten in een rederijkersrefrein’, in P. Catteeuw & F. Hellemans (eds.), In verscheidenheid. Liber amicorum prof. dr. em. Robert van Passen, Aartrijke 1993, 389–407.
Hecht 1997C. Hecht, Katholische Bildertheologie im Zeitalter von Gegenreformation und Barock. Studien zu Traktaten von Johannes Molanus, Gabriele Paleotti und anderen Autoren, Berlin 1997.
Hedicke 1913R. Hedicke, Cornelis Floris und die Florisdekoration. Studien zur niederländischen und deutschen Kunst im XVI. Jahrhundert, 2 vols., Berlin 1913.
Van Heeringen et al.1987R.M. van Heeringen et al., Heiligen uit de modder. In Zeeland gevonden pelgrimstekens, Utrecht 1987.
Heinz 2012S. Heinz, ‘Aspice Ricardi monumentum. Das Grabmal für Erzbischof Richard von Greiffenklau im europäischen Kontext’, in M. Embach & E. Dühr (eds.), Der Trierer Reichstag von 1512 in seinem historischen Kontext, Trier 2012, 313–328.
Heinzelmann 2002M. Heinzelmann, ‘Translation (von Reliquien)’, in R. Auty et al. (eds.), Lexikon des Mittelalters, 9 vols., Munich 2002, vol. 8, 947–949.
Heiss 1990–1991G. Heiss, ‘Konfessionelle Propaganda und kirchliche Magie. Berichte der Jesuiten über den Teufel aus der Zeit der Gegenreformation in den mitteleuropäischen Ländern der Habsburger’, Römische historische Mitteilungen 32–33 (1990–1991), 103–152.
Helbig 1945J. Helbig, ‘Les églomisés des Musées Royaux d’Art et d’Histoire’, Bulletin des Musées Royaux d’Art et d’Histoire 17 (1945), 51–60.
Held 1996J.S. Held, ‘Carolus Scribanius’s observations on art in Antwerp’, Journal of the Warburg and Courtauld Institute 57 (1996), 174–192.
Helmus 2010L.M. Helmus, Schilderen in opdracht. Noord-Nederlandse contracten voor altaarstukken 1485–1570, Utrecht 2010.
Hendrickx 1924–1925F. Hendrickx, ‘Legende van O.-L.-Vrouw van den Ossenweg’, De Brabantsche folklore 4, 20–21–22 (1924–1925), 138–139.
Hermans 2004M. Hermans, ‘Le livre liégeois. Stratégies éditoriales au début du XVIIe siècle’, in C. Bousquet- Bressolier (ed.), François de Dainville (1909–1971). Pionnier de l’histoire de la cartographie et de l’éducation, Paris 2004, 123–142.
Hermans 2015T. Hermans, ‘Miracles in translation. Lipsius, Our Lady of Halle and two Dutch translations’, Renaissance studies 29, 1 (2015), 125–142.
Herremans 2009V. Herremans, ‘De sacramentstoren als blikvanger in het historische kerkinterieur’, Monumenten, landschappen & archeologie 28, 3 (2009), 31–36.
Herremans 2015–2016V. Herremans, ‘The legitimate use of images. Depiction, retable and veneration in post-Tridentine Flanders’, Simiolus 38, 3 (2015–2016), 118–130.
Van Herwaarden 1974J. van Herwaarden, ‘Erasmus over bedevaarten en heiligenverering’, Spiegel historiael 9 (1974), 66–73.
Van Herwaarden 1978J. van Herwaarden, Opgelegde bedevaarten. Een studie over de praktijk van het opleggen van bedevaarten (met name in de stedelijke rechtspraak) in de Nederlanden gedurende de late middeleeuwen (ca. 1300–ca. 1550), Assen 1978.
Van Herwaarden 1982J. van Herwaarden, ‘Geloof en geloofsuitingen in de veertiende en vijftiende eeuw. Eucharistie en lijden van Jezus’, in J.D. Janssens (ed.), Hoofsheid en devotie in de middeleeuwse maatschappij, Brussels 1982, 174–207.
Van Herwaarden 1983J. van Herwaarden, ‘Geloof en geloofsuitingen in de late middeleeuwen in de Nederlanden. Jerusalembedevaarten, lijdensdevotie en kruiswegverering’, Bijdragen en mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden 98, 3 (1983), 400–430.
Van Herwaarden 2003aJ. van Herwaarden, ‘Medieval indulgences and devotional life in the Netherlands’, in J. van Herwaarden, Between Saint James and Erasmus. Studies in late-medieval religious life: devotion and pilgrimage in the Netherlands, Leiden & Boston 2003, 86–122.
Van Herwaarden 2003bJ. van Herwaarden, ‘Medieval pilgrimages’, in J. van Herwaarden, Between Saint James and Erasmus. Studies in late-medieval religious life: devotion and pilgrimage in the Netherlands, Leiden & Boston 2003, 125–210.
Van Herwaarden 2007J. van Herwaarden, ‘Erasmus over wonderen, oftewel De utilitate miraculorum’, in C. Caspers et al., Heiligen en hun wonderen. Uit de marge van ons erfgoed, van de late middeleeuwen tot heden, Budel 2007, 37–68.
Van Heurck 1922E.H. Van Heurck, Les drapelets de pèlerinage en Belgique et dans les pays voisins. Contribution à l’iconographie et à l’histoire des pèlerinages, Antwerp 1922.
Hoc 1937M. Hoc, ‘Médailles de S. Job vénéré à Wesemael’, Revue belge de numismatique et de sigillographie 89 (1937), 39–48.
Hoffmann 2004–2005G. Hoffmann, ‘Compound altarpieces in context’, Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (2004–2005), 74–121.
Hofmann-Rendtel 1992C. Hofmann-Rendtel, ‘Wallfahrt und Konkurrenz im Spiegel hochmittelalterlicher Mirakelberichte’, in G. Jaritz & B. Schuh (eds.), Wallfahrt und Alltag in Mittelalter und früher Neuzeit, Vienna 1992, 115–131.
Holmes 2009M. Holmes, ‘Ex-votos. Materiality, memory, and cult’, in M.W. Cole & R. Zorach (eds.), The idol in the age of art. Objects, devotions and the early modern world, Farnham 2009, 159–181.
Holt 1993M.P. Holt, ‘Putting religion back into the wars of religion’, French historical studies 18, 2 (1993), 524–551.
Hope 1990C. Hope, ‘Altarpieces and the requirements of patrons’, in T. Verdon & J. Henderson (eds.), Christianity and the Renaissance. Image and religious imagination in the Quattrocento, Syracuse 1990, 535–571.
Houdoy 1879J. Houdoy, Les imprimeurs lillois, Paris 1879.
Hourihane 2013C. Hourihane, Patronage. Power & agency in medieval art, Princeton 2013.
Van Houtte 1952J.A. van Houtte, ‘Handel en verkeer’, in J.A. van Houtte et al. (eds.), Algemene geschiedenis der Nederlanden, 12 vols., Utrecht 1949–1958, vol. 4, 154–201.
Huizinga 2009J. Huizinga, Herfsttij der middeleeuwen. Studie over levens- en gedachtenvormen der veertiende en vijftiende eeuw in Frankrijk en de Nederlanden, Amsterdam 2009.
Hulin de Loo 1905G. Hulin de Loo, ‘Raet (Arnd de)’, Biographie Nationale 18 (1905), cols. 580–582.
Hulin de Loo 1913G. Hulin de Loo, ‘Communication’, Académie Royale de Belgique. Bulletin de la Classe des lettres et des sciences morales et politiques et de la classe des Beaux-Arts (1913), 562–563.
Husk 1857W.H. Husk, An account of the musical celebrations on St. Cecilia’s day in the sixteenth, seventeenth and eighteenth centuries, London 1857.
Hutton 2005R. Hutton, ‘Seasonal festivity in late medieval England. Some further reflections’, English historical review 120 (2005), 66–79.
Huysmans 1901J.-K. Huysmans, Sainte Lydwine de Schiedam, Paris 1901.
Huysmans et al. 1996A. Huysmans et al., Cornelis Floris 1514–1575. Beeldhouwer, architect, ontwerper, Brussels 1996.
Indestege 1948L. Indestege, ‘Iets over Alena, de heilige met het boek en over een zeldzaam boekje met haar leven en mirakelen’, in Miscellanea J. Gessler, 2 vols., [Deurne] 1948, vol. 1, 617–625.
Jacobs 1989L.F. Jacobs, ‘The marketing and standardization of South Netherlandish carved altarpieces. Limits on the role of the patron’, The art bulletin 71, 2 (1989), 208–229.
Jacobs 1991L.F. Jacobs, ‘The inverted “T”-shape in early Netherlandish altarpieces. Studies in the relation between painting and sculpture’, Zeitschrift für Kunstgeschichte 54, 1 (1991), 33–65.
Jacobs 1998L.F. Jacobs, Early Netherlandish carved altarpieces, 1380–1550. Medieval tastes and mass marketing, Cambridge 1998.
Jacobs 2013F.H. Jacobs, Votive panels and popular piety in Early Modern Italy, Cambridge 2013.
Jansen 2013J. Jansen, ‘Over relieken en echtheidsattesten, in het bijzonder deze van de H. Odrada, vereerd te Balen en te Mol-Millegem’, Taxandria 85 (2013), 179–194.
Jansen 2015J. Jansen, ‘Filip Lammekens en zijn sacramentstoren (1536–1544) herontdekt in de abdij van Tongerlo’, Taxandria 87 (2015), 215–276.
Janssen 2014G.H. Janssen, The Dutch Revolt and exile in Reformation Europe, Cambridge 2014.
Jedin 1935H. Jedin, ‘Entstehung und Tragweite des Trienter Dekrets über die Bilderverehrung’, Theologische Quartalschrift 116 (1935), 143–188, 404–429.
Joblin 1999A. Joblin, ‘L’attitude des protestants face aux reliques’, in E. Bozózky & A.-M. Helvétius (eds.), Les reliques. Objets, cultes, symboles, Turnhout 1999, 123–141.
Johnson 1996T. Johnson, ‘Blood, tears and Xavier-water. Jesuit missionaries and popular religion in the eighteenth-century Palatinate’, in R. Scribner & T. Johnson (eds.), Popular religion in Germany and central Europe, 1400–1800, Basingstoke 1996, 183–202.
Jonckheere 2012K. Jonckheere, Antwerp art after iconoclasm. Experiments in decorum, New Haven & London 2012.
Jonckheere 2013K. Jonckheere, ‘First painter of the Counter-Reformation’, in K. Jonckheere (ed.), Michiel Coxcie and the giants of his age, London 2013, 118–136.
De Jonge 1993K. De Jonge, ‘Sites et monuments’, in Cat. Paris, Musée du Louvre, Les chasses de Maximilien (A. Balis et al.), Paris 1993, 80–101.
De Jonge 2010K. De Jonge, ‘The court architect as artist in the southern Low Countries 1520–1560’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 59 (2010), 110–135.
Jongkees 1944A.G. Jongkees, ‘De Jubileum-aflaat van het jaar 1450 in Holland’, Nederlandsch archief voor kerkgeschiedenis 34 (1944), 73–105.
Kaplan 1994B.J. Kaplan, “Remnants of papal yoke’. Apathy and opposition in the Dutch Reformation’, Sixteenth century journal 25, 3 (1994), 653–669.
Kavaler 2000E.M. Kavaler, ‘Renaissance Gothic in the Netherlands. The uses of ornament’, The art bulletin 82, 2 (2000), 226–251.
Kavaler 2006E.M. Kavaler, ‘Tournai’s Renaissance jubé. Art as instrument of empowerment’, in A. Golahny et al. (eds.), In his milieu. Essays on Netherlandish art in memory of John Michael Montias, Amsterdam 2006, 193–207.
Kavaler 2012E.M. Kavaler, Renaissance Gothic. The authority of ornament, 1470–1540, New Haven 2012.
Kavaler 2014E.M. Kavaler, ‘The late gothic German vault and the creation of sacred space’, in M. Stock & N. Vöhringer (eds.), Spatial practices. Medieval/Modern, Göttingen 2014, 165–186.
Kist 1840N.C. Kist, ‘Het kerkelijke orgel-gebruik, bijzonder in Nederland. Een historisch onderzoek’, Archief voor kerkelijke geschiedenis 10 (1840), 191–304.
Klapheck 1941R. Klapheck, Der Dom zu Xanten und seine Kunstschätze, Berlin 1941.
Klauser 1969T. Klauser, A short history of the Western liturgy, Oxford 1969.
Kloek 1989aW. Kloek, ‘Pieter Aertsen en het probleem van het samenstellen van zijn oeuvre’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 40 (1989), 1–28.
Kloek 1989bW. Kloek, ‘De tekeningen van Pieter Aertsen en Joachim Beuckelaer’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 40 (1989), 129–166.
Knipping 1939J.B. Knipping, De iconografie van de Contra-Reformatie in de Nederlanden, 2 vols., Hilversum 1939.
Koldeweij 1987A.M. Koldeweij, ‘“Teekenen van mynheere St. Lenaert.” Pelgrimsinsignes uit Dudzele’, Biekorf 87, 4 (1987), 305–317.
Koldeweij 1999J. Koldeweij, ‘The wearing of significative badges, religious and secular. The social meaning of a behavioural pattern’, in W. Blockmans & A. Janse (eds.), Showing status. Representation of social positions in the late middle ages, Turnhout 1999, 307–328.
Krautheimer 1969R. Krautheimer, ‘A Christian triumph in 1597’, in D. Fraser et al. (eds.), Essays in the history of art presented to Rudolf Wittkower, London 1969, 174–178.
Kreidl 1972D. Kreidl, ‘Die religiöse Malerei Pieter Aertsens als Grundlage seiner künstlerischen Entwicklung’, Jahrbuch der kunsthistorischen Sammlungen in Wien 68 (1972), 43–108.
Kriss-Rettenbeck 1958L. Kriss-Rettenbeck, Das Votivbild, München 1958.
Kriss-Rettenbeck 1972L. Kriss-Rettenbeck, Ex Voto. Bild und Abbild im christlichen Votivbrauchtum, Zürich & Freiburg im Breisgau 1972.
Kroesen 2006J. Kroesen, ‘Pour veoir Dieu en passant. Het zien van de hostie in de late middeleeuwen’, Madoc 20, 4 (2006), 200–208.
Kronenberg 1948M.E. Kronenberg, Verboden boeken en opstandige drukkers in de Hervormingstijd, Amsterdam 1948.
De Kroon & Minnen 2011M. de Kroon & B. Minnen, ‘Pelgrimssouvenirs van Sint-Job uit Wezemaal’, in Minnen 2011, vol. 2, 11–40.
Kruip 2009M. Kruip, ‘GISwerk. Bedevaartssouvenirs, het Bossche mirakelboek en de Brugse wegwijzer’, Madoc 23, 3 (2009), 160–169.
Kruip 2010M. Kruip, ‘Het Bossche mirakelboek in kaart gebracht’, In Brabant 3 (2010), 4–20.
Kruip 2011M. Kruip, ‘Pilgrim badges. A case-study from the Netherlands’, in M. Carver & J. Klápště (eds.), The archaeology of medieval Europe, 2 vols., Aarhus 2011, vol. 2, 420–423.
Kruisheer 1976C.I. Kruisheer, De Onze Lieve Vrouwe-Broederschap te Doesburg, ca. 1397–1580, Ellecom 1976.
Kühnel 1992H. Kühnel, ‘“Werbung”, Wunder und Wallfahrt’, in G. Jaritz & B. Schuh (eds.), Wallfahrt und Alltag in Mittelalter und früher Neuzeit, Vienna 1992, 95–113.
Kümin 1997B. Kümin, ‘The English parish in a European perspective’, in French et al.1997, 15–32.
Kümin 2004B. Kümin, ‘Late medieval churchwardens’ accounts and parish government. Looking beyond London and Bristol’, English historical review 119 (2004), 87–99.
Kumler 2015A. Kumler, ‘The “Genealogy of Jean le Blanc.” Accounting for the materiality of the medieval Eucharist’, in C. Anderson et al. (eds.), The matter of art. Materials, practices, cultural logics, c. 1250–1750, Manchester 2015, 119–140.
Kuttner 1949E. Kuttner, Het hongerjaar 1566 Amsterdam 1949.
Kuys 2006J. Kuys, ‘Secular authorities and parish church building in late medieval towns in the Netherlands’, in De Smet et al. 2006, 109–133.
Van der Laarse 2011R. van der Laarse, ‘De ontdekking van de oudheid. Adellijke identiteitspolitiek in de Bourgondisch-Habsburgse Nederlanden’, Virtus 18 (2011), 9–42.
Laenen 1919–1920J. Laenen, Histoire de l’église Métropolitaine de Saint-Rombaut à Malines, 2 vols., Mechelen 1919–1920.
Laenen 1924J. Laenen, Introduction à l’histoire paroissiale du diocèse de Malines. Les institutions, Brussels 1924.
Laenen 1935J. Laenen, Kerkelijk en godsdienstig Brabant vanaf het begin der IVe tot in de XVIe eeuw, of voorgeschiedenis van het Aartsbisdom Mechelen, 2 vols., Antwerp 1935.
Lamal 2013N. Lamal, ‘Nieuws en informatienetwerken. De Medici en het begin van de Opstand in de Nederlanden (1566)’, Handelingen van de Koninklijke Zuid-Nederlandse Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiedenis 66 (2013), 63–77.
Lambert 1986 S. Lambert, Sacramentstorens in West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen (ca. 1560–ca. 1615). Een historische, iconografische en stilistische studie, Leuven 1986 (unpub. licentiate’s thesis Leuven).
Lambert-Gorges 1993M. Lambert-Gorges, ‘ “El señor comendador” ou la fortune du titre’, in J.-P. Amalric (ed.), Pouvoirs et société dans l’Espagne moderne. Hommage à Bartolomé Bennassar, Toulouse 1993, 101–124.
De Landtsheer 2004J. De Landtsheer, ‘Justus Lipsius’s treatises on the Holy Virgin’, in A. Gelderblom et al. (eds.), The Low Countries as a crossroads of religious beliefs, Leiden & Boston 2004, 65–88.
Lansens 1863P. Lansens, ‘Ghistelles, son ambacht et ses seigneurs pendant les trois derniers siècles’, Annales de l’Académie Royale d’Archéologie de Belgique 20 (1863), 441–540.
Laqua-O’Donnell 2013S. Laqua-O’Donnell, ‘Catholic piety and community’, in Bamji et al. 2013, 281–297.
Laugerud et al. 2016H. Laugerud et al. (eds.), The materiality of devotion in late medieval northern Europe. Images, objects and practices, Dublin 2016.
Laven 2006M. Laven, ‘Encountering the Counter-Reformation’, Renaissance quarterly 59 (2006), 706–720.
Lazure 2007G. Lazure, ‘Possessing the sacred. Monarchy and identity in Philip II’s relic collection at the Escorial’, Renaissance quarterly 60 (2007), 58–93.
Leblanc 1951M. Leblanc, Review of Kuttner 1949, Revue belge de philologie et d’histoire 29, 2–3 (1951), 596–599.
Leemans 1972H. Leemans, De Sint-Gummaruskerk te Lier, Antwerp & Utrecht 1972.
Lefèvre 1927P. Lefèvre, ‘Travaux d’artistes malinois pour l’abbaye norbertine d’Averbode’, Mechlinea 6 (1927), 19–32.
Lefèvre 1942P. Lefèvre, L’organisation ecclésiastique de la ville de Bruxelles au Moyen Age, Leuven 1942.
Lefèvre 1956–1957P. Lefèvre, ‘La collégiale SS. Michel et Gudule. L’édifice, son ornementation et son mobilier’, Annales de la Société Royale d’Archéologie de Bruxelles 49 (1956–1957), 16–71.
Lemaire 1949R.M. Lemaire, Les origines du style gothique en Brabant, Antwerp 1949.
Lepage 2013A. Lepage, ‘Art and the Counter-Reformation’, in Bamji et al. 2013, 373–394.
Lestocquoy 1964J. Lestocquoy, Review of Toussaert 1963, Revue d’histoire de l’église de France 50, 147 (1964), p. 158–161.
Lettinck & Van Moolenbroek 1986N. Lettinck & J.J. van Moolenbroek (eds.), In de schaduw van de eeuwigheid. Tien studies over religie en samenleving in laatmiddeleeuws Nederland aangeboden aan prof. dr. A.H. Bredero, Utrecht 1986.
Leurs 1951S. Leurs, Zoutleeuw en O.L. Vrouw der Dominikanen te Leuven, Brussels 1951.
Lewis 1992F. Lewis, ‘Rewarding devotion. Indulgences and the promotion of images’, in D. Wood (ed.), The church and the arts, Oxford 1992, 179–194.
Leysen 2001–2002L. Leysen, ‘Het devotieleven in de Turnhoutse Sint-Pieterskerk (1397–1580)’, Taxandria 73 (2001), 5–78; 74 (2002), 51–143.
Van der Linden 1941D. van der Linden, ‘Een pseudo-mirakel te Merchtem in 1569’, Eigen schoon en de Brabander 24 (1941), 9–14.
Van der Linden 1958R. Van der Linden, Bedevaartvaantjes in Oost-Vlaanderen. Bijdrage tot de studie van legenden, de ikonografie, de volksgebruiken, Ledeberg 1958.
Lipińska 2013A. Lipińska, ‘Novo stylo sepultus? Grabdenkmäler des Grosspolnischen Adels und hohen Klerus im Spannungsfeld von ständischer Repräsentation und konfessionellem Ethos’, in M. Deiters & E. Wetter (eds.), Bild und Konfession im östlichen Mitteleuropa, Ostfildern 2013, 105–178.
Lipińska 2017A. Lipińska, ‘Between contestation and re-invention. The Netherlandish altarpiece in turbulent times (c. 1530–1600)’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 67 (2017), 79–117.
Lisson 2014aJ. Lisson, ‘De stedenpolitiek van de hertogen van Brabant. De casus Zoutleeuw (10de–13de eeuw)’, Eigen schoon en de Brabander 97, 3 (2014), 409–428.
Lisson 2014bJ. Lisson, ‘Grenzeloze macht? De territoriale politiek van de bisschoppen van Luik en Metz in de regio Zoutleeuw (8ste–13de eeuw)’, Trajecta 23 (2014), 5–36.
Lisson 2015J. Lisson, Zoutleeuw in de middeleeuwen. Van platteland tot stad, Ghent 2015.
Lombaerde 1998P. Lombaerde, ‘Dominating space and landscape. Ostend and Scherpenheuvel’, in Cat. Brussels 1998, 173–183.
Van Lommel 1879A. van Lommel, ‘Berigten aangaande reliquiën van heijligen of H. zaken uit Noord-Nederland ontvoerd, annis 1582–1630’, Archief voor de geschiedenis van het Aartsbisdom Utrecht 7 (1879), 90–155.
Van Loon van de Moosdijk 2004E. van Loon van de Moosdijk, ‘Goet ende wael gheraect’. Versieringsmotieven op luid- en speelklokken uit middeleeuwen en renaissance in het hertogdom Brabant (1300–1559), Nijmegen 2004.
De Loos 2012I. de Loos, Patronen ontrafeld. Studies over gregoriaanse gezangen en Middelnederlandse liederen, Hilversum 2012.
Lottin 1984A. Lottin, Lille. Citadelle de la Contre-Réforme? (1598–1668), Dunkerque 1984.
Lundin 2012M. Lundin, Paper memory. A sixteenth-century townsman writes his world, Harvard 2012.
Lutton & Salter 2007R. Lutton & E. Salter (eds.), Pieties in Transition. Religious practices and experiences, c. 1400–1640, Aldershot 2007.
Mack Crew 1978P. Mack Crew, Calvinist preaching and iconoclasm in the Netherlands, 1544–1569, Cambridge 1978.
Maere 1946R. Maere, ‘De sacramentstorens van Leuven’, Studia Eucharistica, Antwerp 1946, 333–348.
Maffei 1942E. Maffei, La réservation eucharistique jusqu’à la Renaissance, Brussels 1942.
Maihold 2001H. Maihold, ‘Systematiker der Häresien. Erinnerung an Alphonso de Castro (1492–1558)’, Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Kanonistische Abteilung 118 (2001), 523–530.
Mak 1946J.J. Mak, ‘Vlaamse volksdevoties in een geuzenlied uit de 16e eeuw’, Volkskunde 47 (1946), 97–111 and 158–186.
Margry & Post 1994P.J. Margry & P. Post, ‘Het project Bedevaartplaatsen in Nederland. Een plaatsbepaling’, Volkskundig bulletin 20 (1994) 19–59.
Margry & Caspers 1997–2000P.J. Margry & C. Caspers (eds.), Bedevaartplaatsen in Nederland, 3 vols., Amsterdam & Hilversum 1997–2000.
Marijnissen & Van Liefferinge 1967R. Marijnissen & H. Van Liefferinge, ‘Les retables de Rheinberg et de Hakendover’, Jahrbuch der Rheinischen Denkmalpflege 27 (1967), 75–91.
Marnef 1984G. Marnef, ‘Het protestantisme te Brussel, ca. 1567–1585’, Tijdschrift voor Brusselse geschiedenis 1, 1–2 (1984), 57–82.
Marnef 1996G. Marnef, Antwerpen in de tijd van de Reformatie. Ondergronds protestantisme in een handelsmetropool, 1550–1577, Amsterdam & Antwerp 1996.
Marnef 1999G. Marnef, ‘The dynamics of reformed militancy in the Low Countries. The wonderyear’, in N.S. Amos et al. (eds.), The education of a christian society. Humanism and the Reformation in Britain and the Netherlands, Ashgate 1999, 193–210.
Marnef 2003G. Marnef, ‘Protestant conversions in an age of Catholic reformation. The case of sixteenth-century Antwerp’, in A. Gelderblom et al. (eds.), The Low Countries as a crossroads of religious beliefs, Leiden & Boston, 2003, 33–47.
Marnef 2004G. Marnef, ‘Verscheurde geesten’, in Van Uytven et al. 2004, 330–343.
Marnef 2009G. Marnef, ‘Een maat voor niets? De episcopaten van Granvelle en Hauchin (1559–1596)’, in A.J.A. Bijsterveld et al., Het Aartsbisdom Mechelen-Brussel. 450 jaar geschiedenis, 2 vols., Antwerp 2009, vol. 1, 63–97.
Marnef & Van Bruaene 2016G. Marnef & A.-L. Van Bruaene, ‘Civic religion. Gemeenschap, identiteit en religieuze vernieuwing’, in A.-L. Van Bruaene et al. (eds.), Gouden eeuwen. Stad en samenleving in de Lage Landen, 1100–1600, Ghent 2016, 165–206.
Marnef & De Schepper 1994G. Marnef & H. de Schepper, ‘Raad van Beroerten’, in E. Aerts et al. (eds.), De centrale overheidsinstellingen van de Habsburgse Nederlanden (1482–1795), 2 vols., Brussels 1994, vol. 1, 469–477.
Martens 1992 M.P.J. Martens, Artistic patronage in Bruges institutions, ca. 1440–1482, Berkeley 1992 (unpub. diss. Berkeley).
Martens 2005M.P.J. Martens, ‘Patronage’, in B. Ridderbos et al. (eds.), Early Netherlandish paintings. Rediscovery, reception and research, Amsterdam 2005, 344–377.
De Mecheleer 1997bL. De Mecheleer, De structuur van de rekeningen van de kerkfabriek van de Sint-Leonarduskerk te Zoutleeuw (15de en 16de eeuw), Brussels 1997.
Meganck 2014T.L. Meganck, Pieter Bruegel the Elder, Fall of the Rebel Angels. Art, knowledge and politics on the eve of the Dutch Revolt, Cinisello Balsamo 2014.
Meindersma 1973K.T. Meindersma, ‘Offerblokken in Nederland’, Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond 72 (1973), 23–44.
Melion 2009W.S. Melion, The meditative art. Studies in the northern devotional print, 1550–1625, Philadelphia 2009.
Merkelbach van Enkhuizen 1949H.L. Merkelbach van Enkhuizen, ‘Wat een oude kerkrekening ons leren kan’, Jaarboek De Ghulden Roos 9 (1949), 39–56.
Meuris 1993 A. Meuris, Laat-middeleeuwse volksreligie te Lier. Een descriptieve en kwantificerende studie van het devotieleven, Leuven 1993 (unpub. licentiate’s thesis Leuven).
Meyer 1950E. Meyer, ‘Reliquie und Reliquiar im Mittelalter’, in Eine Gabe der Freunde für Carl Georg Heise, Berlin 1950, 55–66.
Meyers-Reinquin 1969A.-M. Meyers-Reinquin, ‘Proeve tot statistische benadering van de godsdienstpraktijk in de late middeleeuwen en de moderne tijden (tot 1630) aan de hand van de kerkfabrieksrekeningen’, Koninklijke Zuidnederlandse Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiedenis. Handelingen 23 (1969), 205–273.
Meyers-Reinquin 1970A.-M. Meyers-Reinquin, ‘Repertorium van de kerkfabrieksrekeningen in Oost- en West-Vlaanderen, einde 14de eeuw tot 1630’, De Leiegouw 12, 1 (1970), 29–48.
Michalski 1993S. Michalski, The Reformation and the visual arts. The Protestant image question in Western and Eastern Europe, London & New York 1993.
Michalski 2002S. Michalski, ‘Bilderstürme im Ostseeraum’, in P. Blickle et al. (eds.), Macht und Ohnmacht der Bilder. Reformatorischer Bildersturm im Kontext der europäischen Geschichte, Munich 2002, 223–238.
Michel 1923E. Michel, ‘Deux peintures religieuses de Pieter Aertsen retrouvées dans l’église de Léau (Belgique)’, Gazette des beaux-arts 65, 2 (1923), 237–242.
Michielsen 1887J.H. Michielsen, Geschiedenis der verwoesting van Brecht in 1584, Brecht 1887.
Van Miegroet 2001H.J. Van Miegroet, ‘Modern, antique, and novelty antique in 1517’, in J. Vander Auwera et al. (eds.), Liber amicorum Raphaël de Smedt, 4 vols., Leuven 2001, vol. 2, 153–171.
Van Miert 1921–1922L. van Miert, ‘Een bijdrage tot de geschiedenis der Eucharistie in de Nederlanden’, Tijdschrift voor liturgie 3 (1921–1922), 112–124, 179–193.
Milis 1982L. Milis, ‘De devotionele praktijk in de laat-middleeuwse Nederlanden’, in J.D. Janssens (ed.), Hoofsheid en devotie in de middeleeuwse maatschappij, Brussels 1982, 133–145.
Minnen 2011B. Minnen (ed.), Den heyligen sant al in Brabant. De Sint-Martinuskerk van Wezemaal en de cultus van Sint-Job 1000–2000, 2 vols., Averbode 2011.
Moeller 1962B. Moeller, Reichsstadt und Reformation, Gütersloh 1962.
Moeller 1965B. Moeller, ‘Frömmigkeit in Deutschland um 1500’, Archiv für Reformationsgeschichte 56 (1965), 5–31.
Mol 1986J.A. Mol, ‘Friezen en het hiernamaals. Zieleheilsbeschikkingen ten gunste van kerken, kloosters en armen in testamenten uit Friesland, 1400–1580’, in Lettinck & Van Moolenbroek 1986, 28–64.
Mols 1964R. Mols, ‘Emploi et valeur des statistiques en histoire religieuse’, Nouvelle revue théologique 86 (1964), 388–410.
Monnet 2010P. Monnet, ‘Pour en finir avec la religion civique?’, Histoire urbaine 27, 1 (2010), 107–120.
Montgomery 2010S.B. Montgomery, St. Ursula and the eleven thousand virgins of Cologne. Relics, reliquaries and the visual culture of group sanctity in late medieval Europe, Bern 2010.
De Moreau 1945–1952E. de Moreau, Histoire de l’église en Belgique, 6 vols., Brussels 1945–1952.
Moreau 1968G. Moreau, ‘La correlation entre le milieu social et le choix de religion à Tournai’, in Bronnen voor de religieuze geschiedenis van België. Middeleeuwen en Moderne Tijden, Leuven 1968, 286–301.
Morris 2010A. Morris, ‘Indulgence handbills’, in Taylor et al. 2010, 277.
Morris 2011A.M. Morris, ‘Art and advertising. Late medieval altarpieces in Germany’, in Blick & Gelfand 2011, vol. 1, 325–345.
Moxey 1976K.P.F. Moxey, ‘Reflections on some unusual subjects in the work of Pieter Aertsen’, Jahrbuch der Berliner Museen 18 (1976), 57–85.
Moxey 1976–1977K.P.F. Moxey, ‘Image criticism in the Netherlands before the iconoclasm of 1566’, Nederlands archief voor kerkgeschiedenis 57 (1976–1977), 148–162.
Van Mulder 2010J. Van Mulder, ‘Lieve Jehan, goede vrient. Visioenen in het mirakelboek van Halle’, Ons geestelijk erf 81 (2010), 311–338.
Van Mulder 2015aJ. Van Mulder, ‘Miracles and the body social. Infirmi in the Middle Dutch miracle collection of Our Lady of Amersfoort’, in K. Mustakallio et al. (eds.), Infirmity in antiquity and the middle ages. Social and cultural approaches to health, weakness and care, Farnham 2015, 241–253.
Van Mulder 2015bJ. Van Mulder, Review of De Boer & Jongen 2015, Ons geestelijk erf 86, 3 (2015), 256–262.
Van Mulder 2016 J. Van Mulder, Wonderkoorts. Autoriteit, authenticiteit en religieuze ervaring in mirakelcollecties in de Bourgondische Nederlanden (1381–1534), Antwerp 2016 (unpub. diss. Antwerp).
Muldoon 2013J. Muldoon (ed.), Bridging the medieval-modern divide. Medieval themes in the world of the reformation, Farnham 2013.
Müller 2001D. Müller, ‘Ketzerei und Ketzerbestrafung im Werk des Alfonso de Castro’, in F. Grunert & K. Seelmann (eds.), Die Ordnung der Praxis. Neue Studien zur Spanischen Spätscholastik, Tübingen 2001, 333–347.
Muller 2008J.M. Muller, ‘Communication visuelle et confessionnalisation à Anvers au temps de la Contre- Réforme’, XVIIe siècle (2008), 441–482.
Muller 2016J.M. Muller, St. Jacob’s Antwerp art and Counter-Reformation in Rubens’s parish church, Leiden & Boston 2016.
Müller-Hofstede 1957J. Müller-Hofstede, ‘Zum Werke des Otto Van Veen, 1590–1600’, Bulletin Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België 6 (1957), 127–174.
Nagel 2005A. Nagel, ‘Experiments in art and reform in Italy in the early sixteenth century’, in K. Gouwens & S.E. Reiss (eds.), The pontificate of Clement VII. History, politics, culture, Aldershot 2005, 385–420.
Nagel 2011A. Nagel, The controversy of Renaissance art, Chicago & London 2011.
Nagelsmit 2014 E. Nagelsmit, Venite & videte. Art and architecture in Brussels as agents of change during the Counter Reformation, c. 1609–1659, Leiden 2014 (unpub. diss. Leiden).
Van Nierop 1991H. van Nierop, ‘A beggars’ banquet. The compromise of the nobility and the politics of inversion’, European history quarterly 21 (1991), 419–443.
Van Nierop 1995H. van Nierop, ‘De troon van Alva. Over de interpretatie van de Nederlandse Opstand’, BMGN – The Low Countries historical review 110, 2 (1995), 205–223.
Nilson 1999B. Nilson, ‘The medieval experience at the shrine’, in J. Stopford (ed.), Pilgrimage explored, York 1999, 95–122.
Nixon 2004V. Nixon, Mary’s mother. Saint Anne in late medieval Europe, University Park 2004.
Nolet & Boeren 1951W. Nolet & P.C. Boeren, Kerkelijke instellingen in de middeleeuwen, Amsterdam 1951.
Oepen & Steinmann 2016J. Oepen & M. Steinmann, Der Severin Zyklus, Cologne 2016.
Oettinger 2001R.W. Oettinger, Music as propaganda in the German Reformation, Aldershot 2001.
Oliver 1995J.H. Oliver, ‘The Herkenrode indulgence, Avignon, and pre-Eyckian painting of the mid-14th century Low Countries’, in M. Smeyers & B. Cardon (eds.), Flanders in a European perspective. Manuscript illumination around 1400 in Flanders and abroad, Leuven 1995, 187–206.
O’Malley 2000J.W. O’Malley, Trent and all that. Renaming Catholicism in the Early Modern Era, Cambridge & London 2000.
O’Malley 2013J.W. O’Malley, ‘Trent, sacred images, and Catholics’ senses of the sensuous’, in M.B. Hall & T.E. Cooper (eds.), The sensuous in the Counter-Reformation church, Cambridge 2013, 28–48.
O’Sullivan 2010D.E. O’Sullivan, ‘Miracle narratives’, in Classen 2010, vol. 3, 1911–1915.
Ozment 1971S.E. Ozment (ed.), The Reformation in medieval perspective, Chicaco 1971.
Ozment 1975S.E. Ozment, The Reformation in the cities. The appeal of Protestantism to sixteenth-century Germany and Switzerland, New Haven & London 1975.
Pannier-Deslypere 1980C. Pannier-Deslypere, ‘Het mirakelboekje en het wandtapijt van Onze-Lieve-Vrouw-van-de-Potterie’, in Van Blindekens naar de Potterie. Een eeuwenoude Brugse belofte, Bruges 1980, 198–211.
Paquay 2001V. Paquay, ‘Breda, Bredanaars en de Onze-Lieve- Vrouwekerk. Religie, devoties en manifestaties voor 1590’, Jaarboek de Oranjeboom 54 (2001), 1–89.
Paquay 2006V. Paquay, ‘Koren en altaren. De ruimtelijke indeling van de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Breda voor 1590’, Jaarboek de Oranjeboom 59 (2006), 116–203.
Parker 1988G. Parker, The Dutch Revolt, London 1988.
Parshall 1993P. Parshall, ‘Imago contrafacta. Images and facts in the northern renaissance’, Art history 16, 4 (1993), 554–579.
Patigny 2020 G. Patigny, L’atelier bruxellois des du Quesnoy. Catalogue raisonné et pratiques d’atelier, Brussels 2020 (unpub. diss. Université Libre de Bruxelles).
Pawlak 2011A. Pawlak, ‘Künstlerruhm und Konfession. Das Grabmal Pieter Bruegels d.Ä. in der Notre Dame de la Chapelle in Brüssel’, in B.U. Münch et al. (eds.), Künstlergrabmäler. Genese – Typologie – Intention – Metamorphosen, Petersberg 2011, 80–96.
Peeters 1956R. Peeters, ‘Kempense zoengedingen en strafbedevaarten tot aan de vooravond van de beeldenstorm’, Taxandria 28 (1956), 21–105.
Peeters 1982J.-P. Peeters, ‘De betekenis der stad Zoutleeuw als centrum van lakennijverheid in Brabant van de 13e tot de 16e eeuw’, Eigen schoon en de Brabander 65 (1982), 14–54, 193–215 and 430–473.
Peeters 1984M. Peeters, ‘Een Sint-Truidens schilder uit de 16de eeuw. Laurens Heroudt, alias Ignoye’, Historische bijdragen over Sint-Truiden 4 (1984), 239–248.
Périer-d’Ieteren 1975C. Périer-d’Ieteren, ‘Précisions iconographiques et historiques sur la série de la Légende de St Rombout’, Handelingen van de Koninklijke kring voor oudheidkunde, letteren en schone kunsten van Mechelen 79 (1975), 113–132.
Périer-d’Ieteren 1976C. Périer-d’Ieteren, ‘Deux tableaux de la Légende de Saint Rombaut de Malines, conservés à Dublin’, Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (1976), 83–107.
Périer-d’Ieteren 1984C. Périer-d’Ieteren, Les volets peints des retables bruxellois conservés en Suède et le rayonnement de Colyn de Coter, Stockholm 1984.
Périer-d’Ieteren 2005C. Périer-d’Ieteren, Dirk Bouts. Het volledige oeuvre, Brussels 2005.
Perneel 2009A. Perneel, ‘Onze-Lieve-Vrouw van Goede Wil te Duffel, een verhaal als (g)een ander? De impact van het concilie van Trente op de Zuidelijke Nederlanden in de zeventiende eeuw’, Trajecta 18, 4 (2009), 345–365.
Pevsner 1925N. Pevsner, ‘Gegenreformation und Manierismus’, Repertorium für Kunstwissenschaft 46 (1925), 243–262.
Philippen 1925L. Philippen, Le culte de Notre-Dame op ‘t Stocxken à Anvers 1474–1580, Antwerp 1925.
Pieyns-Rigo 1970P. Pieyns-Rigo, ‘Prieuré du Val-des-Ecoliers, à Léau’, Monasticon belge 4, 4 (1970), 1117–1136.
Piot 1859–1860C. Piot, ‘Notice historique sur la ville de Léau’, Revue d’histoire et d’archéologie 1 (1859), 13–48, 395–419; 2 (1860), 52–76.
Piot 1879C. Piot, Inventaire des chartes, cartulaires et comptes en rouleau de la ville de Léau, Brussels 1879.
Platelle 1968H. Platelle, Les Chrétiens face au miracle. Lille au XVIIe siècle, Paris 1968.
Platelle 1973H. Platelle, ‘Mirakels in de Zuidelijke Nederlanden’, Spiegel historiael 8, 3 (1973), 172–177; 8, 4 (1973), 228–237.
Pleij 1973–1974H. Pleij, ‘Mariken van Nieumeghen en de doperij’, Spektator 3 (1973–1974), 232–233.
Van der Ploeg 2002K. van der Ploeg, ‘How liturgical is a medieval altarpiece?’, in V.M. Schmidt (ed.), Italian panel painting of the Duecento and Trecento, New Haven & London 2002, 102–121.
Pollmann 2006J. Pollmann, ‘Countering the Reformation in France and the Netherlands. Clerical leadership and Catholic violence 1560–1585’, Past & present 190 (2006), 83–120.
Pollmann 2007J. Pollmann, ‘“Each should tend his own garden.” Anna Bijns and the Catholic Polemic against the Reformation’, Church history and religious culture 87, 1 (2007), 29–45.
Pollmann 2011aJ. Pollmann, Catholic identity and the Revolt of the Netherlands 1520–1635, Oxford 2011.
Pollmann 2011bJ. Pollmann, ‘How to flatter the laity? Rethinking Catholic responses to the Reformation’, BMGN – Low Countries historical review 126, 4 (2011), 97–106.
Pollmann 2013J. Pollmann, ‘Being a Catholic in early modern Europe’, in Bamji et al. 2013, 165–182.
Pollmann 2016J. Pollmann, ‘Iconoclasts anonymous. Why did it take historians so long to identify the image-breakers of 1566?’, BMGN – Low Countries historical review 131, 1 (2016), 155–176.
Poncelet 1910A. Poncelet, ‘De Sancto Leonardo, Confessore. Nobiliacensi’, Acta sanctorum. Novembris III, Brussels 1910, 139–209.
Post 1954R.R. Post, Kerkelijke verhoudingen in Nederland vóór de Reformatie, van c. 1500 tot c. 1580, Utrecht 1954.
Post 1957R.R. Post, Kerkgeschiedenis van Nederland in de middeleeuwen, 2 vols., Utrecht 1957.
Price 1994D. Price, ‘Albrecht Dürer’s representations of faith. The church, lay devotion and veneration in the Apocalypse (1498)’, Zeitschrift für Kunstgeschichte 57, 4 (1994), 688–696.
Prims 1949F. Prims, Geschiedenis van Berchem tot bij de aanvang der XXste eeuw, Berchem 1949.
Purkis 2010W.J. Purkis, ‘Miracles as propaganda’, in Taylor et al. 2010, 432–434.
Raes 1995A. Raes (ed.), Zoutleeuw, glorie en naglans. 13de–17de eeuw, Zoutleeuw 1995.
Raeymaekers 2013D. Raeymaekers, One foot in the palace. The Habsburg court of Brussels and the politics of access in the reign of Albert and Isabella, 1598–1621, Leuven 2013.
Ramakers 1996B.A.M. Ramakers, Spelen en figuren. Toneelkunst en processiecultuur in Oudenaarde tussen middeleeuwen en vroegmoderne tijd, Amsterdam 1996.
Randall 1959R.H. Randall, ‘Thirteenth-century altar angels’, Record of the Art Museum, Princeton University 18, 1 (1959), 2–16.
Rapp 1971F. Rapp, L’église et la vie religieuse en occident à la fin du moyen age, Paris 1971.
Rasmussen 2014T. Rasmussen, ‘Iconoclasm and religious images in the early Lutheran tradition’, in K. Kolrud & M. Prusac (eds.), Iconoclasm from Antiquity to Modernity, Burlington 2014, 107–118.
Raymaekers 1857F.J.E. Raymaekers, ‘Notice historique sur l’église primaire de Saint-Sulpice à Diest’, Messager des sciences historiques de Belgique (1857), 22–62.
Reekmans & Lefever 1974P. Reekmans & F.A. Lefever, ‘De grafmonumenten en epitafen van de Leuvense Sint-Pieterskerk’, Mededelingen van de Geschied- en Oudheidkundige Kring voor Leuven en omgeving 14, 2 (1974), 104–125.
Reinburg 1992V. Reinburg, ‘Liturgy and the laity in late medieval and Reformation France’, Sixteenth century journal 23, 3 (1992), 526–547.
Reinle 1988A. Reinle, Die Ausstattung deutscher Kirchen im Mittelalter. Eine Einführung, Darmstadt 1988.
Reintjens 2013M. Reintjens, ‘The Habsburg windows in Brussels cathedral’, in K. Jonckheere (ed.), Michiel Coxcie and the giants of his age, London 2013, 140–155.
Reitemeier 2005A. Reitemeier, Pfarrkirchen in der Stadt des späten Mittelalters. Politik, Wirtschaft und Verwaltung, Wiesbaden 2005.
Remy 1928F. Remy, Les grandes indulgences pontificales aux Pays-Bas à la fin du Moyen Age, 1300–1531. Essai sur leur histoire et leur importance financière, Leuven 1928.
Rice 2007E. Rice, ‘Two liturgical responses to the Protestant Reformation at the collegiate church of Saint Mary in Aachen, 1570–1580’, Viator 38, 2 (2007), 291–318.
Richard 2010O. Richard, ‘Memoria et institutions municipales à Ratisbonne à la fin du Moyen Âge’, Histoire urbaine 27, 1 (2010), 75–89.
De Ridder 1865C.B. de Ridder, ‘Notice sur la géographie ecclésiastique de la Belgique avant l’érection des nouveaux évêchés au seizième siècle’, Analectes pour servir à l’histoire ecclésiastique de la Belgique 2 (1865), 137–161, 365–393, 447–454.
Rijkenberg 1896E.H. Rijkenberg, ‘De geschiedenis en de reliquie van het mirakel van het H. Bloed te Alkmaar’, Bijdragen tot de geschiedenis van het bisdom van Haarlem 21 (1896) 321–409.
Ringbom 1962S. Ringbom, ‘Maria in Sole and the Virgin of the Rosary’, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 25, 3–4 (1962), 326–330.
De Roeck 2003 A. De Roeck, Devotie aan de grens. Bedevaartsplaatsen in de dekenij Hoogstraten in de 17e en 18e eeuw, Leuven 2003 (unpub. licentiate’s thesis Leuven).
Roelink 1964J. Roelink, ‘De Nederlandse Opstand een klassenstrijd?’, in G.J.D. Aalders et al., Kritisch kwintet. Historische opstellen, Amsterdam 1964, 49–70.
Van Roey 1910L. van Roey, Levensschets en vereering van den heilige Leonardus, Zoutleeuw 1910.
Roffey 2006S. Roffey, ‘Devotional objects and cultural context. The medieval parish church’, in V. Chieffo Raguin (ed.), Catholic collecting, Catholic reflection 1538–1850. Objects as a measure of reflection on a Catholic past and the construction of Recusant identity in England and America, Worcester 2006, 21–30.
Roggen 1953D. Roggen, ‘Jehan Mone, artiste de l’empereur’, Gentse bijdragen tot de kunstgeschiedenis 14 (1953), 207–246.
Roggen & Withof 1944D. Roggen & J. Withof, ‘Grondleggers en grootmeesters der Brabantsche gotiek’, Gentsche bijdragen tot de kunstgeschiedenis 10 (1944), 83–209.
J. Romein, ‘Het vergruisde beeld’, in J. Romein, In opdracht van de tijd. Tien voordrachten over historische thema’s, Amsterdam 1946, 74–95.
Roobaert 2000E. Roobaert, ‘Michiel van Coxcie, de schildersfamilie van Conincxloo alias Schernier, en andere Brusselse schilders als ontwerpers en verlichters van 16e–eeuwse processievaantjes voor de broederschappen van de stad’, Volkskunde 101, 3 (2000), 257–303.
Roobaert 2001E. Roobaert, ‘Brusselse bedevaarders en hun bedevaarten in de 16e eeuw’, Volkskunde 102, 2 (2001), 97–144.
Roobaert 2004E. Roobaert, ‘Zestiende-eeuwse bedevaarttekens en legpenningen in enkele Brusselse en Brabantse kerken. Jan Noë de vaantjesmaker van Halle’, Volkskunde 105, 1 (2004), 1–33.
Rooijakkers 1996G. Rooijakkers, ‘Cult circuits in the Southern Netherlands. Mediators between heaven and earth’, in M. Holsbeke (ed.), The object as mediator. On the transcendental meaning of art in traditional cultures, Antwerp 1996, 20–47.
Roosval 1933J. Roosval, ‘Retables d’origine néerlandaise dans les pays nordiques’, Revue belge d’archéologie et d’histoire de l’art 3, 2 (1933) 136–158.
Rousseau 1890–1891H. Rousseau, ‘Notes pour servir à l’histoire de la sculpture en Belgique. Les retables’, Bulletin des Commissions Royales d’Art et d’Archéologie 29 (1890), 425–461; 30 (1891), 29–65, 79–115, 123–168, 209–252.
Rubin 1991M. Rubin, Corpus Christi. The Eucharist in late medieval culture, Cambridge 1991.
Rudy 2012K.M. Rudy, ‘Images, rubrics, and indulgences on the eve of the Reformation’, in Brusati et al. 2012, 443–479.
Rudy 2016K.M. Rudy, ‘Sewing the body of Christ. Eucharist wafer souvenirs stitched into fifteenth-century manuscripts, primarily in the Netherlands’, Journal of historians of Netherlandish art, January 2016.
De Ruette et al. 1993M. De Ruette et al., ‘Étude technologique des dinanderies coulées. L’oeuvre de Renier van Thienen et la restauration du chandelier pascal de Léau (1483)’, Bulletin van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium 25 (1993), 171–210.
Russe 1953J. Russe, ‘Le proces et le martyre de Hans Tuscaens à Audenarde en 1566’, Bulletin de la société d’histoire du protestantisme belge 2, 4 (1953), 90–122.
Russe 1955J. Russe, ‘Le prieuré de Saint-Léonard à Liège’, Monasticon belge 2, 3 (1955), 375–382.
Van Ruyven-Zeman 1998Z. van Ruyven-Zeman, Review of Huysmans et al. 1996, Oud Holland 112, 4 (1998), 259–271.
Sacré 1919M. Sacré, ‘Het voormalig dorpstooneel in Brabant volgens onuitgegeven bewijsstukken’, De Brabander 1 (1919), 3–47.
Saintenoy 1911–1913P. Saintenoy, ‘Sallaken (Jean van)’, Biographie nationale 21 (1911–1913), cols. 225–226.
Saintenoy 1931P. Saintenoy, Le statuaire Jan Mone, Jehan Money, maître-artiste de Charles-Quint. Sa vie, ses oeuvres, Brussels 1931.
Sannen 1950J. Sannen, ‘Volksbedevaarten tegen kwaal van mensch en vee in Oost-Brabant’, De Brabantse folklore 22 (1950), 299–414.
Scheerder 1951J. Scheerder, ‘Le mouvement iconoclaste en 1566 fut-il spontané ou prémédité?’, Miscellanea Tornacensia. Mélanges d’archéologie et d’histoire 1 (1951), 297–304.
Scheerder 1974J. Scheerder, De Beeldenstorm, Bussum 1974.
Scheerder 2016J. Scheerder, Het Wonderjaar te Gent 1566–1567 (J. Decavele & G. Janssens, eds.), Ghent 2016.
Schleif 1990C. Schleif, Donatio et memoria. Stifter, Stiftungen und Motivationen an Beispielen aus der Lorenzkirche in Nürnberg, Munich 1990.
Schmidt 2003V.M. Schmidt, ‘Statues, idols and nudity. Changing attitudes to sculpture from the early Christian period to the Counter-Reformation’, in Z. von Martels & V.M. Schmidt (eds.), Antiquity renewed. Late classical and early modern themes, Leuven, Paris & Dudley 2003, 211–229.
Schmitt 1999J.-C. Schmitt, ‘Les reliques et les images’, in E. Bozózky & A.-M. Helvétius (eds.), Les reliques. Objets, cultes, symboles, Turnhout 1999, 145–167.
Schoutens 1887S. Schoutens, Geschiedenis van den eerdienst van het allerheiligste sacrament in België, Antwerp 1887.
Schraven 2014M. Schraven, Festive funerals in early modern Italy. The art and culture of conspicuous commemoration, Burlington 2014.
Schreiner 1966K. Schreiner, ‘Discrimen veri ac falsi. Ansätze und Formen der Kritik in der Heiligen- und Reliquienverehrung des Mittelalters’, Archiv für Kulturgeschichte 48 (1966), 1–53.
Schuler 1992C.M. Schuler, ‘The Seven Sorrows of the Virgin. Popular culture and cultic imagery in pre-Reformation Europe’, Simiolus 21 (1992), 5–28.
Scribner 1976R.W. Scribner, ‘Why was there no Reformation in Cologne?’, Bulletin of the Institute of Historical Research 49 (1976), 217–241.
Sellink & Silva Maroto 2011M. Sellink & P. Silva Maroto, ‘The rediscovery of Pieter Bruegel the Elder’s Wine of St Martin’s Day, acquired for the Museo Nacional del Prado, Madrid’, Burlington magazine 153 (2011), 784–793.
Shaffern 2006R.W. Shaffern, ‘The medieval theology of indulgences’, in Swanson 2006, 11–36.
Signori 2002G. Signori, ‘Kultwerbung – Endzeitängste – Judenhaß. Wunder und Buchdruck an der Schwelle zur Neuzeit’, in M. Heinzelmann et al. (eds.), Mirakel im Mittelalter. Konzeptionen, Erscheinungsformen, Deutungen, Stuttgart 2002, 433–472.
Skubiszewski 1989P. Skubiszewski, ‘Le retable gothique sculpté. Entre le dogme et l’univers humain’, in C. Heck (ed.), Le retable d’Issenheim et la sculpture Nord des Alpes à la fin du Moyen Age, Colmar 1989, 12–47.
Sluhovsky 1995M. Sluhovsky, ‘Calvinist miracles and the concept of the miraculous in sixteenth-century Huguenot thought’, Renaissance and Reformation 31, 2 (1995), 5–25.
Smellinckx 2010R. Smellinckx, ‘Restauratie en conservatie van een devotieschilderij uit de Sint-Martinusbasiliek van Halle’, Hallensia 32, 3 (2010), 42–48.
De Smet 1970J. De Smet, ‘Aanvulling op het repertorium van de kerkfabrieksrekeningen in West-Vlaanderen’, De Leiegouw 12, 3–4 (1970), 299–300.
De Smet et al. 2006M. de Smet et al., Processions and church fabrics in the Low Countries during the late middle ages, Kortrijk 2006.
Smeyers 1964M. Smeyers, ‘Abbaye de Vlierbeek, à Kessel-Lo’, Monasticon belge 4, 1 (1964), 81–110.
Smeyers 1986–1987M. Smeyers, ‘De verdwenen sacramentstoren uit het voormalig Celestijnerklooster te Heverlee. Een werk uit de omgeving van Cornelis Floris’, Arca Lovaniensis 15–16 (1986–1987), 251–275.
Smeyers 1992M. Smeyers, Vlierbeekse kroniek (1125–1991), Leuven 1992.
Smeyers 1994M. Smeyers, ‘Het Marianum of Onze-Lieve- Vrouw-in-de-zon. Getuige van een laat- middeleeuwse devotie in de Nederlanden en in Duitsland’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 45 (1994), 270–299.
De Smidt 1971F. De Smidt, Twee H. Sacramentstorentjes in de Sint-Niklaaskerk te Gent, Brussels 1971.
Soen & Knevel 2013V. Soen & P. Knevel, ‘Slingerbewegingen. Controverse en geschiedschrijving over religie in de zestiende-eeuwse Nederlanden’, in V. Soen & P. Knevel (eds.), Religie, hervorming en controverse in de zestiende-eeuwse Nederlanden, Herzogenrath 2013, 3–19.
Soergel 1991P.M. Soergel, ‘Spiritual medicine for heretical poison. The propagandistic uses of legends in Counter-Reformation Bavaria’, Historical reflections 17 (1991), 125–149.
Soergel 1993P.M. Soergel, Wondrous in his saints. Counter-Reformation propaganda in Bavaria, Berkeley 1993.
Soergel 2012P.M. Soergel, Miracles and the Protestant imagination. The Evangelical wonder book in Reformation Germany, Oxford 2012.
Soly 1984H. Soly, ‘Plechtige intochten in de steden van de Zuidelijke Nederlanden tijdens de overgang van de middeleeuwen naar Nieuwe Tijd. Communicatie, propaganda, spektakel’, Tijdschrift voor geschiedenis 1 (1984), 341–361.
Somers 2015 A. Somers, ‘Amici nunc sicut et antea.’ Een stedelijke parochiekerk en een prinselijk kapittel tussen kerk en wereld in het laatmiddeleeuwse en vroegmoderne Gent, Sint-Niklaas en Sint-Veerle 1384–1614, Ghent 2015 (unpub. diss. Ghent).
Speakman Sutch 2015S. Speakman Sutch, ‘Patronage, foundation history, and ordinary believers. The membership registry of the Brussels Seven Sorrows confraternity’, in Thelen 2015a, 19–48.
Speakman Sutch & Van Bruaene 2010S. Speakman Sutch & A.-L. Van Bruaene, ‘The Seven Sorrows of the Virgin Mary. Devotional communication and politics in the Burgundian-Habsburg Low Countries, c. 1490–1520’, The journal of ecclesiastical history 61 (2010), 252–278.
Speetjens 2007A. Speetjens, ‘A quantitative approach to late medieval transformations of piety in the Low Countries. Historiography and new ideas’, in Lutton & Salter 2007, 109–126.
Speetjens 2011A. Speetjens, ‘The founder, the chaplain and the ecclesiastical authorities. Chantries in the Low Countries’, in R. de Weijert et al. (eds.), Living memoria. Studies in medieval and early modern memorial culture in honour of Truus van Bueren, Hilversum 2011, 195–206.
Spicer 2012A. Spicer, ‘Consecration and violation. Preserving the sacred landscape in the (Arch)diocese of Cambrai, c. 1550–1570’, in Delbeke & Schraven 2012, 253–274.
Spicer 2013A. Spicer, ‘After iconoclasm. Reconciliation and resacralization in the southern Netherlands, ca. 1566–1585’, The sixteenth century journal 44, 2 (2013), 411–433.
Spicer 2017A. Spicer, ‘Iconoclasm’, Renaissance quarterly 70 (2017), 1007–1022.
Spiertz 1986M.G. Spiertz, ‘Succes en falen van de katholieke reformatie’, in Cat. Utrecht, Catharijneconvent, Ketters en papen onder Filips II. Het godsdienstig leven in de tweede helft van de 16de eeuw, The Hague 1986, 58–74.
Van Spilbeeck 1882W. van Spilbeeck, ‘De voormalige abdijkerk van Tongerloo en hare kunstschatten’, De Vlaamsche school (1882), 10–11, 17–18, 22–23, 37–39, 66–67, 91–92, 97–99, 124–127, 177–178.
Spufford 2012P. Spufford, ‘Debasement of the coinage and its effects on exchange rates and the economy. In England in the 1540s, and in the Burgundian-Habsburg Netherlands in the 1480s’, in J.H. Munro (eds.), Money in the pre-industrial world. Bullion, debasements and coin substitutes, London 2012, 63–85.
Van der Steen 2015J. van der Steen, Memory wars in the Low Countries, 1566–1700, Leiden 2015.
Steen Hansen 2004M. Steen Hansen, ‘Parmigianino and the defense of a miraculous image’, in Thunø & Wolf 2004, 185–203.
Steinmetz 1995A.S. Steinmetz, Das Altarretabel in der altniederländischen Malerei. Untersuchungen zur Darstellung eines sakralen Requisits vom frühen 15. bis zum späten 16. Jahrhundert, Weimar 1995.
Steppe 1962J.K. Steppe, ‘Brabantse borduurkunst. Schatten van oud borduurwerk uit Leuven en omgeving’, in Cat. Leuven, Stedelijk Museum, Ars sacra antiqua, Leuven 1962, 143–166.
Steppe 1971J.K. Steppe, ‘Een sanctuarium van de Brabantse laat-gotiek. De kunstinboedel van de Sint- Leonarduskerk te Zoutleeuw’, in Cat. Leuven, Stedelijk Museum, Aspekten van de laatgotiek in Brabant (J. Crab et al., eds.), Leuven 1971, 607–650.
Sterken 1950 Sterken 1950J. Sterken, ‘Over anabaptisme te Sint-Truiden en Sint-Truidense wederdopers’, Het oude Land van Loon 5 (1950), 193–198.
Steyaert 2015G. Steyaert, ‘The Ghent altarpiece. New thoughts on its original display’, The Burlington magazine 157, 1343 (2015), 74–84.
Stiennon 1951J. Stiennon, Etude sur le chartrier et le domaine de l’abbaye de Saint-Jacques de Liège, Paris 1951.
Van der Stock 1998J. van der Stock, Printing images in Antwerp. The introduction of printmaking in a city, fifteenth century to 1585, Rotterdam 1998.
Straus 2012J.-P. Straus, La Geste des abbés de Gembloux, Gembloux 2012.
Van Strydonck et al. 2016M. Van Strydonck et al., Relieken, echt of vals? Leuven 2006.
Sugiyama 2017 M. Sugiyama, Promise to the penitent. Images and indulgences in early Netherlandish painting, Ghent 2017 (unpub. diss. Ghent).
Suykerbuyk 2016R. Suykerbuyk, ‘De sacra militia contra iconomachos. Civic strategies to counter iconoclasm in the Low Countries (1566)’, BMGN – Low Countries historical review 131, 1 (2016), 15–35.
Suykerbuyk 2017R. Suykerbuyk, ‘Reformation, renovation and commemoration. The religious patronage of a Brabantine lord (Zoutleeuw, 1548–58)’, Simiolus 39, 1–2 (2017), 44–72.
Suykerbuyk 2018R. Suykerbuyk, ‘Theatro miraculorum. Theodoor van Loon en de religieuze cultuur in de zuidelijke Nederlanden’, in Cat. Brussels, Centre for Fine Arts & Luxembourg, Musée national d’art et d’histoire, Theodoor van Loon (ca. 1582–1649). Een caravaggist tussen Rome en Brussel (S. van Sprang, ed.), Brussels 2018, 72–83.
Suykerbuyk 2020R. Suykerbuyk, ‘Frans Floris’ altaarstukken in Zoutleeuw’, Eigen Schoon en de Brabander 103, 1 (2020), 43–61.
Suykerbuyk & Van Bruaene 2017R. Suykerbuyk & A.-L. Van Bruaene, ‘Towering piety. Sacrament houses, local patronage and an early Counter-Reformation spirit (1520–1566)’, Nederlands kunsthistorisch jaarboek 67 (2017), 118–159.
Swan 1995C. Swan, ‘Ad vivum, naer het leven, from the life. Defining a mode or representation’, Word & image 11, 4 (1995), 353–372.
Swanson 2006R.N. Swanson (ed.), Promissory notes on the treasury of merits. Indulgences in late medieval Europe, Leiden & Boston 2006.
Swanson 2007R.N. Swanson, Indulgences in late medieval England. Passports to paradise?, Cambridge 2007.
Tacke 2008A. Tacke, ‘Einleitung in den Tagungsband mit Überlegungen zu dem neuen Forschungsfeld “Gegen die Reformation gerichtete Kunstwerke vor dem Tridentinum”’, in A. Tacke (ed.), Kunst und Konfession. Katholische Auftragswerke im Zeitalter der Glaubensspaltung, 1517–1563, Regensburg 2008, 13–33.
Tanghe 1862G.F. Tanghe, Parochieboek van Damme, Bruges 1862.
Taylor 2010L.J. Taylor et al. (eds.), Encyclopedia of medieval pilgrimage, Leiden & Boston 2010.
Terpstra 2013N. Terpstra, ‘Lay spirituality’, in Bamji et al. 2013, 261–279.
Thelen 2015aE.S. Thelen (ed.), The Seven Sorrows confraternity of Brussels. Drama, ceremony, and art patronage (16th–17th centuries), Turnhout 2015.
Thelen 2015bE.S. Thelen, ‘Music and liturgy of the Seven Sorrows confraternity of Brussels’, in Thelen 2015a, 67–89.
Theys 1953C. Theys, ‘Een mirakel te Ternat’, Eigen schoon en de Brabander 36, 5–6 (1953), 204–205.
Theys 1960C. Theys, Geschiedenis van Alsemberg, Brussels 1960.
Thiers 1994O. Thiers, Bedevaart en kerkeraad. De Amersfoortse vrouwevaart van 1444 tot 1720, Hilversum 1994.
Thijs 1990A.K.L. Thijs, Van geuzenstad tot katholiek bolwerk. Antwerpen en de Contrareformatie, Turnhout 1990.
Thijs 1991A.K.L. Thijs, ‘Pelgrimstekens in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de Contrareformatietijd. Jan en Peter Oris. Producenten van tinnen vaantjes en andere devotionalia’, Oostvlaamse Zanten 66, 2 (1991), 67–88.
Thijs 1996A.K.L. Thijs, ‘Over bedevaarten in Vlaanderen. Van stichtelijke propaganda naar wetenschappelijke interesse’, Volkskunde 97, 3 (1996), 272–349.
Thøfner 2000M. Thøfner, ‘“Amico intimo, ingenio et arte pingendi celeberrimo.” Erycius Puteanus and Theodor van Loon’, Humanistica Lovaniensia 49 (2000), 359–376.
Thøfner 2007M. Thøfner, A common art. Urban ceremonial in Antwerp and Brussels during and after the Dutch Revolt, Zwolle 2007.
Thunø & Wolf 2004E. Thunø & G. Wolf (eds.), The miraculous image in the late middle ages and renaissance, Rome 2004.
Timmermann 2009A. Timmermann, Real presence. Sacrament houses and the Body of Christ c. 1270–1600, Turnhout 2009.
Timmermans 2008B. Timmermans, Patronen van patronage in het zeventiende-eeuwse Antwerpen. Een elite als actor binnen een kunstwereld, Amsterdam 2008.
Tingle 2015E.C. Tingle, Indulgences after Luther. Pardons in Counter-Reformation France, 1520–1720, London & New York 2015.
Tixier 2014F. Tixier, La monstrance eucharistique (XIIIe–XVIe siècle), Rennes 2014.
Toebak 1991P.M. Toebak, ‘De ‘religieuze’ tegenstelling tussen stad en platteland in westelijk Noord-Brabant en de Noordantwerpse Kempen, 1580–1610’, Noordbrabants historisch jaarboek 8 (1991), 77–95.
Toebak 1992P.M. Toebak, ‘Het kerkelijk-godsdienstige en culturele leven binnen het noordwestelijke deel van het Hertogdom Brabant (1587–1609). Een typering’, Trajecta 1, 2 (1992), 124–143.
Toebak 1995P.M. Toebak, Kerkelijk-godsdienstig leven in Westelijk Noord-Brabant, 1580–1652. Dekenale visitatieverslagen als bron, 2 vols., Breda 1995.
Toussaert 1963J. Toussaert, Le sentiment religieux en Flandre à la fin du Moyen-Âge, Paris 1963.
Trexler 2004R.C. Trexler, ‘Being and non-being. Parameters of the miraculous in the traditional religious image’, in Thunø & Wolf Rome 2004, 15–27.
Trinkaus & Oberman 1974C. Trinkaus & H.A. Oberman (eds.), The pursuit of holiness in late medieval and renaissance religion, Leiden 1974.
Trio 1993P. Trio, Volksreligie als spiegel van een stedelijke samenleving. De broederschappen te Gent in de late middeleeuwen, Leuven 1993.
Trio 2009P. Trio, ‘Moordende concurrentie op de memoriemarkt. Een eerste verkenning van het fenomeen jaargetijde in de Lage Landen tijdens de late middeleeuwen (circa 1250 tot 1550)’, in J. Deploige et al. (eds.), Herinnering in geschrift en praktijk in religieuze gemeenschappen uit de Lage Landen, Brussels 2009, 141–155.
Trio & Haggh 1994P. Trio & B. Haggh, ‘The archives of confraternities in Ghent and music’, in B. Haggh et al. (eds.), Musicology and archival research, Brussels 1994, 44–90.
De Troostembergh 1912Baron de Troostembergh, ‘De Wilre’, La noblesse belge. Annuaire de 1911 (1912), 283–346.
Ubl 2014M. Ubl, Der Braunschweiger Monogrammist. Wegbereiter der niederländischen Genremalerei vor Bruegel, Petersberg 2014.
Van Uytven 1963R. van Uytven, ‘Bijdrage tot de sociale geschiedenis van de Protestanten te Leuven in de eerste helft der XVIe eeuw’, Mededelingen van de Geschied- en Oudheidkundige kring voor Leuven en omgeving 3, 1 (1963), 3–38.
Van Uytven 1968R. van Uytven, ‘Invloeden van het sociale en professionele milieu op de godsdienstkeuze. Leuven en Edingen’, in Bronnen voor de religieuze geschiedenis van België. Middeleeuwen en Moderne Tijden, Leuven 1968, 259–279.
Van Uytven 1974R. van Uytven, ‘In de schaduwen van de Antwerpse groei. Het Hageland in de 16de eeuw’, Bijdragen tot de geschiedenis 57 (1974), 171–188.
Van Uytven 1980R. van Uytven, ‘Crisis als cesuur 1482–1494’, in Blok et al. 1977–1983, vol. 5, 420–435.
Van Uytven 1995aR. van Uytven, ‘Zoutleeuw, een kleine “hoofdstad van Brabant” in zijn hoogdagen (13de–16de eeuw)’, De Brabantse folklore en geschiedenis 285–286 (1995), 7–14.
Van Uytven 1995bR. van Uytven, ‘Laken uit Zoutleeuw. Vroege glorie en lang verval’, De Brabantse folklore en geschiedenis 285–286 (1995), 114–119.
Van Uytven et al. 2004R. van Uytven et al. (eds.), Geschiedenis van Brabant. Van het hertogdom tot heden, Leuven 2004.
Vandamme 1982L. Vandamme, ‘Het Calvinisme te Brugge in beweging (1560–1566)’, in D. van der Bauwhede (ed.), Brugge in de Geuzentijd. Bijdragen tot de geschiedenis van de hervorming te Brugge en in het Brugse Vrije tijdens de 16de eeuw, Bruges 1982, 102–122.
Vandevenne 2005 K. Vandevenne, De criminaliteit in de hoofdmeierij van Tienen van 1404 tot 1555, Leuven 2005 (unpub. licentiate’s thesis Leuven).
Vanhauwaert 2018S. Vanhauwaert, ‘The sculpture of the Johannesschüssel in the Low Countries 1370–1800. The influence of the Council of Trent on religious cult imagery’, in W. François & V. Soen (eds.), The Council of Trent. Reform and controversy in Europe and beyond (1545–1700), 3 vols., Göttingen 2018, vol. 3, 69–92.
Vanhauwaert & Geml 2016S. Vanhauwaert & G. Geml, ‘Don’t judge a head by its cover. The materiality of the Johannesschüssel as reliquary’, in Laugerud et al. 2016, 104–120.
Vanhemelryck 1993F. Vanhemelryck, ‘Strafbedevaarten in Brabant’, in F. Vanhemelryck (ed.), Reizen en reizigers en Brabant, Brussels 1993, 117–161.
Vanhoof 2015F. Vanhoof, ‘Jan Sallaken en Jan Vlayen, schepenen van Aarschot rond 1500’, Het oude Land van Aarschot 50, 2 (2015), 101–108.
Vauchez 1999A. Vauchez, Saints, prophètes et visionnaires. Le pouvoir surnaturel au Moyen Age, Paris 1999.
Vauchez 2004A. Vauchez, ‘Introduction’, in Thunø & Wolf 2004, 9–14.
Van de Velde 1975C. van de Velde, Frans Floris (1519/20–1570). Leven en werken, 2 vols., Brussels 1975.
Van der Velden 2000H. van der Velden, The donor’s image. Gerard Loyet and the votive portraits of Charles the Bold, Turnhout 2000.
Veldman 1986I.M. Veldman, ‘De boekillustratie als inspiratiebron voor de Nederlandse prentkunst van de zestiende eeuw’, in H. Duits et al. (eds.), Eer is het lof des deuchts. Opstellen over renaissance en classicisme aangeboden aan dr. Fokke Veenstra, Amsterdam 1986, 261–277.
Van de Ven 1972R. Van de Ven, ‘Schilders vermeld in de Diestse archieven gedurende de XIVe, XVe en XVIe eeuw’, Arca Lovaniensis 1 (1972), 203–237.
Venner 1989J.G.C. Venner, Beeldenstorm in Hasselt 1567. Achtergronden en analyses van een rebellie tegen de prins-bisschop van Luik, Leeuwarden 1989.
Vente 1958M.A. Vente, Die brabanter Orgel. Zur Geschichte der Orgelkunst in Belgien und Holland im Zeitalter der Gotik und der Renaissance, Amsterdam 1958.
Verdée 2008J. Verdée, ‘De betekenis en rol van de Gentse dominicanen in de bestrijding van de Reformatie’, Handelingen van de Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 62 (2008), 259–290.
Verheyden 1961A.L.E. Verheyden, Le Conseil des Troubles. Liste des condamnés, Brussels 1961.
Verhoeven 1985G. Verhoeven, ‘Het mirakelboek van het heilig Hout te Dordrecht’, Archief voor de geschiedenis van de katholieke kerk in Nederland 27 (1985), 104–139.
Verhoeven 1986G. Verhoeven, ‘De cultus van het heilig Hout te Dordrecht. Het ontstaan van een bedevaart in de late middeleeuwen’, in Lettinck & Van Moolenbroek 1986, 200–223.
Verhoeven 1992G. Verhoeven, Devotie en negotie. Delft als bedevaartplaats in de late middeleeuwen, Amsterdam 1992.
Verleysen 2003F. Verleysen, ‘De bouw van een laatgotisch stadhuis. Zoutleeuw (1530–1539). Financiële, sociaaleconomische en materiële aspecten’, Bijdragen tot de geschiedenis 86, 3–4 (2003), 321–345.
Vermaseren 1941B.A. Vermaseren, De Katholieke Nederlandsche geschiedschrijving in de XVIe en XVIIe eeuw over den opstand, Maastricht 1941.
Vervaeck 1907L. Vervaeck, ‘Les reliques de S. Albert de Louvain, évêque de Liège’, Analecta Bollandiana 26 (1907), 393–422.
Viaene 1929A. Viaene, ‘Het lichaam van den Glz. Idesbald door de aartshertogin Isabella ten Duine vereerd anno 1625’, Biekorf 35 (1929), 207–212.
Viaene 1931A. Viaene, ‘Mirakelen van O.-L.-Vrouw van Halle’, Eigen schoon en de Brabander 14, 7 (1931), 198–199.
Viaene 1974A. Viaene, ‘Zakband als exvoto. Uit het mirakelboekje van O.L. Vrouw van Gullegem, 1477’, Biekorf 75 (1974), 129–134.
Vlieghe 1987H. Vlieghe, Rubens portraits of identified sitters painted in Antwerp, London & New York 1987.
Vogler 1972B. Vogler, ‘La réforme et le concept de miracle au XVIme siècle’, Revue d’histoire de la spiritualité 48, 2 (1972), 145–150.
De Vries 1984J. de Vries, European urbanization, 1500–1800, London 1984.
Vroom 1981W.H. Vroom, De financiering van de kathedraalbouw in de Middeleeuwen, in het bijzonder van de Dom van Utrecht, Maarssen 1981.
Vroom 1983W.H. Vroom, De Onze-Lieve-Vrouwekerk te Antwerpen. De financiering van de bouw tot de Beeldenstorm, Antwerp & Amsterdam 1983.
Vroom 1992W.H. Vroom, In tumultu gosico. Over relieken en geuzen in woelige tijden, Nijmegen 1992.
Waite 2007G.K. Waite, Eradicating the devil’s minions. Anabaptists and witches in Reformation Europe, 1525–1600, Toronto 2007.
Walker 1988D.P. Walker, ‘The Cessation of Miracles’, in I. Merkel & A.G. Debus (eds.), Hermeticism and the Renaissance. Intellectual history and the occult in Early Modern Europe, Washington 1988, 111–124.
Walker Bynum 2011C. Walker Bynum, Christian materiality. An essay on religion in late medieval Europe, New York & Cambridge 2011.
Wandel 1995L.P. Wandel, Voracious idols and violent hands. Iconoclasm in Reformation Zurich, Strasbourg and Basel, Cambridge 1995.
Wandel 2014L.P. Wandel (ed.), A companion to the Eucharist in the Reformation, Leiden & Boston 2014.
Wauters 1868A. Wauters, ‘Le tabernacle de l’église de Léau, oeuvre de Corneille de Vriendt, dit Floris’, Bulletins de l’Académie Royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-Arts de Belgique 37 (1868), 354–365.
Wauters 1884–1885A. Wauters, ‘Guillon (Gilles)’, Biographie nationale 8 (1884–1885), cols. 547–548.
Webb 2002D. Webb, Medieval European pilgrimage, c. 700–c. 1500, Basingstoke 2002.
Van der Wee 1963H. Van der Wee, The growth of the Antwerp market and the European economy (fourteenth-sixteenth centuries), 3 vols., Leuven 1963.
Van der Wee 1968H. Van der Wee, ‘La Réforme protestante dans l’optique de la conjoncture économique et sociale des Pays-Bas méridionaux au XVIe siècle’, in Bronnen voor de religieuze geschiedenis van België. Middeleeuwen en Moderne Tijden, Leuven 1968, 303–315.
Van der Wee 1969H. Van der Wee, ‘De economie als factor bij het begin van de opstand in de Zuidelijke Nederlanden’, Bijdragen en mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden 83 (1969), 15–32.
Van der Wee 1975H. Van der Wee, ‘Prijzen en lonen als ontwikkelingsvariabelen. Een vergelijkend onderzoek tussen Engeland en de Zuidelijke Nederlanden, 1400–1700’, in Album aangeboden aan Charles Verlinden ter gelegenheid van zijn dertig jaar professoraat, Wetteren 1975, 413–447.
De Weerd 2016aJ. de Weerd, ‘Betrouwbare zielzorgers. De Veluwse geestelijkheid in reformatietijd’, Tijdschrift voor Nederlandse kerkgeschiedenis 19, 3 (2016), 85–90.
De Weerd 2016bJ. de Weerd, ‘Adellijke beschermers van een christelijke gemeenschap. Veluwse edelen tussen machtswerking en religieuze verandering in de zestiende eeuw’, Virtus 23 (2016), 33–56.
Wegman 1989R.C. Wegman, ‘Music and musicians at the guild of Our Lady in Bergen op Zoom, c. 1470–1510’, Early music history 9 (1989), 175–249.
Wegman 2005R.C. Wegman, The crisis of music in early modern Europe 1470–1530, New York & London 2005.
Weigl 2010H. Weigl, ‘Papal bulls’, in Classen 2010, vol. 3, 1963–1968.
Weiler 1980A.G. Weiler, ‘De Nederlandse laat-middeleeuwse godsdienstigheid in Europees verband; de reformatie in middeleeuws perspectief’, in Blok et al. 1977–1983, vol. 4, 437–438.
Weinryb 2016I. Weinryb (ed.), Ex voto. Votive giving across cultures, New York 2016.
Weisbach 1921W. Weisbach, Der Barock als Kunst der Gegenreformation, Berlin 1921.
Welzel 2000B. Welzel, ‘Ausstattung für Sakramentsliturgie und Totengedenken. Die Sakramentsbruderschaft in der St. Pieterskerk zu Löwen’, in N. Bock et al. (eds.), Kunst und Liturgie im Mittelalter, Munich 2000, 177–189.
Willems 1998B. Willems, ‘Militaire organisatie en staatsvorming aan de vooravond van de Nieuwe Tijd. Een analyse van het conflict tussen Brabant en Maximiliaan van Oostenrijk (1488–1489)’, Jaarboek voor middeleeuwse geschiedenis 1 (1998), 261–283.
Willems-Closset 1970M.-P. Willems-Closset, ‘Le protestantisme à Lille jusqu’à la veille de la révolution des Pays-Bas (1521–1565)’, Revue du Nord 52, 205 (1970), 199–216.
Williamson 2004B. Williamson, ‘Altarpiece, liturgy and devotion’, Speculum 79, 2 (2004), 341–406.
Williamson 2014B. Williamson, ‘Material culture and medieval christianity’, in J.H. Arnold (ed.), The Oxford handbook of medieval christianity, Oxford 2014, 60–75.
Wilmet 1924L. Wilmet, ‘Étude sur la famille Wilré’, Revue de Carlsbourg (1924), 1–15.
Wilmet 1938L. Wilmet, Léau, la ville des souvenirs, 2 vols., Brussels 1938.
De Win 2003P. de Win, ‘Analyse van een merkwaardige straf. De openbare bede om vergiffenis, “eerlijke betering” of amende honorable’, Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen 107, 1 (2003), 117–232.
Winnepenninckx 1964J. Winnepenninckx, ‘Vrancx, Cornelius Columbanus’, Nationaal biografisch woordenboek 1 (1964), 960–966.
Woltjer 1962J.J. Woltjer, Friesland in hervormingstijd, Leiden 1962.
Woltjer 1964J.J. Woltjer, ‘De vonnissen van de Raad van Beroerten’, Bijdragen voor de geschiedenis der Nederlanden 18 (1964), 127–134.
Woltjer 1968J.J. Woltjer, Review of H.A. Enno van Gelder, Van Beeldenstorm tot Pacificatie. Acht opstellen over de Nederlandse revolutie der zestiende eeuw, Amsterdam 1964, Tijdschrift voor geschiedenis 81, 3 (1968), 383–386.
Woltjer 1980J.J. Woltjer, ‘Het beeld vergruisd?’, in C.B. Wels et al. (eds.), Vaderlands verleden in veelvoud. Opstellen over de Nederlandse geschiedenis na 1500, The Hague 1980, 89–98.
Woltjer 1994J.J. Woltjer, Tussen vrijheidsstrijd en burgeroorlog. Over de Nederlandse Opstand 1555–1580, Amsterdam 1994.
Woods 1988 K. Woods, Netherlandish carved wooden altarpieces of the fifteenth and early sixteenth centuries in Britain, London 1988 (unpub. diss. Courtauld Institute of Art).
Woods 2005K. Woods, ‘Thèmes iconographiques et sources’, in D’Hainaut-Zveny 2005, 77–93.
Woollett 2012A.T. Woollett, ‘A Renaissance altarpiece revealed’, in A.T. Woollett et al., Drama and devotion. Heemskerck’s Ecce Homo altarpiece from Warsaw, Los Angeles 2012, 1–28.
Van de Woude 1950E. Van De Woude, ‘De Mirakelboeken der O.-L.-Vrouwkerk en de Bedevaart te Tielt’, Eigen schoon en de Brabander 33, 3 (1950), 86–99; 33, 4–5 (1950), 149–156.
Wouk 2018E.H. Wouk, Frans Floris (1519/20–1570). Imagining a Northern Renaissance, Leiden & Boston 2018.
Van Wyhe 2004C. van Wyhe, ‘Court and convent. The Infanta Isabella and her Franciscan confessor André de Soto’, Sixteenth century journal 35, 2 (2004), 411–447.
Van Ypersele de Strihou 2000A. van Ypersele de Strihou (ed.), De kerkschat van de Sint-Michiels en Sint-Goedelekathedraal te Brussel, Brussels 2000.
Zchomelidse 2016N. Zchomelidse, ‘Liminal phenomena. Framing medieval cult images with relics and words’, Viator 47, 3 (2016), 243–296.
Zemon Davis 1973N. Zemon Davis, ‘The rites of violence. Religious riot in sixteenth-century France’, Past & present 59 (1973), 51–91.
Zemon Davis 1974N. Zemon Davis, ‘Some tasks and themes in the study of popular religion’, in Trinkaus & Oberman 1974, 307–336.
Zemon Davis 1982N. Zemon Davis, ‘From “Popular Religion” to Religious Cultures’, in S. Ozment (ed), Reformation Europe. A guide to research, St. Louis 1982, 321–341.
Zika 1988C. Zika, ‘Hosts, processions and pilgrimages. Controlling the sacred in fifteenth-century Germany’, Past & present 118 (1988), 25–64.
Zuring 1991J. Zuring, ‘Ex-voto’s in Noord-Brabant’, Brabants heem 43 (1991), 93–104.
Zwanepol 2011K. Zwanepol, ‘Lutheran and Reformed on the finite and the infinite’, Lutheran quarterly 25 (2011), 414–434.
Online Databases
Bedevaart en Bedevaartplaatsen in Nederland: http://www.meertens.knaw.nl/bedevaart/.
Belgian Art Links and Tools: balat.kikirpa.be.
Dutch Revolt: http://www.dutchrevolt.leiden.edu/.
Heemkring Campenholt: http://www.campenholt.be/genealogie-registers.php.
D. Jacks & L. Arroyo Abad, ‘Belgium wages 1366–1603’, 2005 (The Global Price and Income History Group): http://gpih.ucdavis.edu/.
Kunera: http://www.kunera.nl/.
Kunsten en Erfgoed: http://www.kunstenenerfgoed.be/.
Missa Mediaevalis: http://www.uni-muenster.de/Kultbild/missa/.
Woordenboek der Nederlandse Taal: http://gtb.inl.nl/.