Bibliography
Primary Sources
Acher, Jean, âNotes sur le droit savant au moyen ageâ, Revue historique de droit français et etranger, 30 (1906), 138â178.
Andreas de Isernia, In usus feudorum commentaria (Francofurti: Wechel, 1629).
Anschütz, August, Die Lombarda-Commentare des Ariprand und Albertus. Ein Beitrag zur Geschichte des germanischen Rechts im zwölften Jahrhundert (Heidelberg: Kessinger, 1855) (repr. Frankfurt am Main: Sauer u. Auvermann, 1968).
Anselminus de Orto, Super contractibus emphyteosis et precarii et libelli atque investiturae, ed. Rudolf Jacobi (Weimar: Typis Boehlavianis, 1854).
Arnulfus Mediolanensis, Liber gestorum recentium, ed. Irene Scaravelli (Bologna: Zanichelli, 1996).
Azo, Summa super Codicem (Papiae: Bernardinus et Ambrosius de Rovellis, 1506) (repr. in Corpus glossatorum iuris civilis, 2; Turin: Bottega dâErasmo, 1966).
Baraterius, Bartholomaeus, Libellus feudorum reformatus, ed. Johann Philip Schmid (Argentorati: Spoorianis, 1696).
Boehmerus, Georgius Ludovicus, Principia juris feudalis praesertim Longobardici quod per Germaniam obtinet (Gottingae: Vandenhoeck, 1767).
Conradi II. Diplomata, ed. Harry Bresslau (MGH, Diplomata regum et imperatorum Germaniae, iv; Hannover/Leipzig, 1909).
Constitutiones et acta publica imperatorum et regum, ed. Ludewicus Wieland, i (MGH, Legum, s. iv; Hannover, 1893).
Corpo del diritto civile in cui si contengono le instituzioni di Giustiniano, i digesti o pandette, il codice, le autentiche, ossiano novelle costituzioni, e gli editti, non che le novelle costituzioni di Leone e di altri imperatori, i canoni deâ santi e degli apostoli e i libri deâ feudi, ed. and transl. Francesco Foramiti, vol. iv (Venice: Antonelli, 1844).
Corpus Iuris Canonici, ed. Emil Friedberg, 2 vols. (Leipzig: Bernhard Tauchnitz, 1879â1881) (repr. Graz: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1959).
Corpus Iuris Canonici emendatum et notis illustratum. Gregorii XIII. pont. max. iussu editum, 4 vols. (Romae: in aedibus Populi Romani, 1582).
Corpus iuris civilis. Pars tertia novellas continens, ed. Eduard Osenbruggen (Leipzig: Baumgaertner, 1840).
Cuiacius, Iacobus, De feudis libri quinque (Lugduni: ad Salamandrae apud Claudium Sennetonium, 1566).
Friderici I. Diplomata, ed. Heinrich Appelt (MGH, Diplomata regum et imperatorum Germaniae, x; Hannover, 1975), i (1152â1158); ii (1158â1167).
Henricus a Segusio Cardinalis Hostiensis, Aurea summa (Coloniae: Lazarus Zetzner, 1612).
Hugolinus [Pillius], Summa super usibus feudorum, ed. Giovanni Battista Palmieri (Bibliotheca juridica medii aevi, ii; Bologna: Societas Azzoguidiana, 1892), 181â194.
Iacobi de Aureliaco, Petrus, Aurea practica libellorum (Coloniae Agrippinae: Calenius & Quentel, 1575).
Iacobus de Ardizone, Summa super usibus feudorum (Astae: Franciscus Silva imp. Alberti Bruni & Baldasaris de Gabiano, 1518) (repr. in Corpus glossatorum iuris civilis, 5; Turin: Bottega dâErasmo, 1970).
Iacobus de Belviso, Apparatus in usus et consuetudines feudorum (Lugduni: Sachon, 1511) (repr. in Opera iuridica rariora, 12; Bologna: Forni, 1971).
Iacobus de Ravanis [Pseudo-], Summa feudorum, ed. Corrado Pecorella (2nd edn.; Milan: Giuffrè, 1959).
Iohannes Blancus, Epitome iuris feudorum (Coloniae: Ioannes Birckmannus & Wernerus Richwinus, 1565).
Iter Austriacum 1853, ed. Wilhelm Wattenbach, Archiv für Kunde österreichischer Geschichts-Quellen, 14 (1855).
The âJus Feudaleâ by Sir Thomas Craig of Riccarton, with an Appendix containing the Books of the Feus, ed. and trans. James Avon Clyde (Edinburgh and London: William Hodge, 1934).
Landulphus senior Mediolanensis, Historiae libri quatuor, ed. Alessandro Cutolo (RIS, iv/2; Bologna 1942).
Lehmann, Karl, Consuetudines feudorum: libri feudorum, jus feudale langobardorum (Göttingen: Dieterich, 1892) (repr. Aalen: Scientia-Verlag, 1971).
Lehmann, Karl, Das Langobardische Lehnrecht (Handschriften, Textentwicklung, ältester Text und Vulgattext nebst den capitula extraordinaria) (Göttingen: Dieterich, 1896) (repr. Aalen: Scientia-Verlag, 1971).
Liber consuetudinum Mediolani anni 1216, ed. Enrico Besta, Gian Luigi Barni (Milan: Giuffrè, 1949).
Liber legis Langobardorum Papiensis dictus, ed. Alfred Boretius (MGH, Legum, t. iv; Hannover, 1868), 289â585.
Libri Feudorum, trans. Johannes E. Spruit, Jeroen M.J. Chorus (Corpus Iuris Civilis. Tekst en Vertaling: XII Addendum; Amsterdam: Amsterdam University Press, 2016).
Ludewig, Ioannes Petrus de, Iura feudorum Romani imperii atque Germaniae principis (Halle: Impensis Orphanotrophei, 1740).
Mediae Latinitatis Lexicon Minus, ed. Jan Frederik Niermeyer and Co van de Kieft https://dictionaries.brillonline.com/search#dictionary=niermeyer&id=NI-05254 (last accessed 11 February 2022).
Molinaeus, Carolus, Commentarii in consuetudines Parisienses, in Carolus Molinaeus, Opera quae extant omnia, 2 vols. (Lutetiae Parisiorum: Cramoisy, 1612), i, 1â1304.
Montesquieu, Charles de Secondat baron de, De lâesprit des lois, 2 vols. (Genève: Barrillot & Fils, 1748).
Montorzi, Mario, Diritto feudale nel basso medioevo. Materiali di lavoro e strumenti critici per lâesegesi della glossa ordinaria ai Libri feudorum (Turin: Giappichelli, 1991).
Odofredus Denari, Lectura super Codice (Lugduni: Petrus Compater et Blasius Guido, 1552) (repr. in Opera iuridica rariora, 5; Bologna: Forni, 1968).
Le pergamene della canonica di S. Ambrogio nel secolo XII. Le prepositure di Alberto di S. Giorgio, Lanterio Castiglioni, Satrapa (1152â1178), ed. Annamaria Ambrosioni (Milan: Vita e Pensiero, 1974).
Raygnaud, Iohannes, Comprehensorium feudale ([Lyon]: Antonius du Ry, [1516]).
Rerum Italicarum Scriptores. Raccolta degli storici italiani dal cinquecento al millecinquecento, 117 vols. (Città di Castello/Bologna, 1900â1975).
Rota, Antonio, Lâapparato di Pillio alle Consuetudines feudorum e il ms. 1004 dellâArch. di Stato di Roma (Bologna: Cooperativa tipografica Mareggiani, 1938).
Stella, Attilio, âThe Summa Feudorum of MS Parm. 1227: a Work by Iacobus Aurelianus (1250ca.)?â, Reti Medievali Rivista, 20/2 (2019), 271â327.
Struvius, Georgius Adam, Syntagma iuris feudalis (Jenae: Thomas Matthias Götzius, 1666).
Wido Episcopus Ferrariensis, De scismate Hildebrandi. Pro illo et contra illum, ed. Georgius Heinricus Pertz (MGH, Scriptorum, t. xii; Hannover, 1856).
Secondary Literature
Abels, Richard, âThe Historiography of a Construct: âFeudalismâ and the Medieval Historianâ, History Compass, 7/3 (2009), 1008â1031.
Albertoni, Giuseppe, Vassalli, feudi, feudalesimo (Rome: Carocci, 2015).
Albertoni, Giuseppe and Luigi Provero, âStoriografia europea e feudalesimo italiano tra alto e basso medioevoâ, Quaderni storici, vol. 38, n. 112/1 (2003), 243â268.
Andenna, Giancarlo, âDallâOrto, Obertoâ, DBI, 32 (1986), 145â150.
The Antiqua consuetudo Normannie, or âpart oneâ of the so-called Très Ancien Coutumier of Normandy, ed. and transl. William Eves (St Helier, Jersey, Channel Islands: Jersey and Guernsey Law Review, 2022).
Ascheri, Mario, âII consilium dei giuristi medievaliâ, in âConsiliumâ. Teorie e pratiche del consigliare nella cultura medievale, ed. Carla Casagrande, Chiara Crisciani, and Silvana Vecchio (Florence: SismelâEdizioni del Galluzzo, 2004), 243â258.
Ascheri, Mario, âLe fonti e la flessibilità del diritto comune: il paradosso del consilium sapientisâ, in Legal Consulting, 1â10.
Ascheri, Mario, Istituzioni medievali. Una introduzione (Bologna: il Mulino, 1994).
Ascheri, Mario, The Laws of Medieval Italy (1000â1500). Foundations for a European Legal System (Leiden: Brill, 2013).
Astuti, Guido, âLa glossa accursianaâ, in Atti del Convegno internazionale di studi accursiani (Bologna, 21â26 ottobre 1963), ed. Guido Rossi, 3 vols. (Milan: Giuffrè, 1968), ii, 289â379.
Ausbildung und Verbreitung des Lehnswesens im Reich und in Italien im 12. und 13. Jahrhundert, ed. Karl-Heinz Spieà (Vorträge und Forschungen, 76; Ostfildern: Thorbecke, 2013).
Barthélemy, Dominique, âLa mutation féodale a-t-elle eu lieu? (note critique)â, Annales. Ãconomies, Sociétés, Civilisations, 47/3 (1992), 767â777.
Barthélemy, Dominique, âLa théorie féodale à lâépreuve de lâanthropologie (note critique)â, Annales. Histoire, Sciences Sociales, 52/2 (1997), 321â341.
Barthélemy, Dominique and Stephen D. White, âDebate. The âFeudal Revolutionââ, Past & Present, 152 (Aug. 1996), 196â223.
Bellomo, Manlio, âQuaestiones in iure civili disputataeâ. Didattica e prassi colta nel sistema del diritto comune fra Duecento e Trecento (Fonti per la storia dellâItalia medievale. Antiquitates, 31; Roma: ISIME, 2008).
Belloni, Annalisa, Professori giuristi a Padova nel sec. XV. Profili bio-bibliografici e cattedre (Ius commune Sonderhefte. Studien zur europäischen Rechtsgeschichte, 28; Frankfurt am Main: Klostermann, 1986).
Belloni, Annalisa, Le questioni civilistiche del secolo XII: da Bulgaro a Pillio da Medicina e Azzone (Ius commune Sonderhefte. Studien zur europäischen Rechtsgeschichte, 43; Frankfurt am Main: Klostermann, 1989).
Bertram, Martin, âJohannes de Ancona: Ein Jurist des 13. Jahrhunderts in den Kreuzfahrerstaatenâ, Bulletin of Medieval Canon Law, 7 (1977), 49â64.
Bezemer, Kees, âJacobus Balduini: Probably the Author of the Summa Feudorum Parmensisâ, Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis, 74 (2006), 325â335.
Bezemer, Kees, What Jacques Saw. Thirteenth century France through the eyes of Jacques de Revigny professor of law at Orleans (Ius commune Sonderhefte. Studien zur europäischen Rechtsgeschichte, 99; Frankfurt am Main: Klostermann, 1997).
Bisson, Thomas N., âThe âFeudal Revolutionââ, Past & Present, 142 (Feb. 1994), 6â42.
Bisson, Thomas N., âReplyâ, Past & Present, 155 (May 1997), 208â225.
Bloch, Marc, La société féodale, 2 vols. (Paris: Albin Michel, 1949).
Bournazel, Eric, La royauté féodale en France et en Angleterre (XeâXIIIe siècles), in Les féodalités, 389â510.
Brancoli Busdraghi, Piero, La formazione storica del feudo lombardo come diritto reale (2nd edn., Testi Studi Strumenti, 15; Spoleto: CISAM, 1999).
Brancoli Busdraghi, Piero, âLe origini del concetto di feudo come istituto giuridicoâ, Melanges de lâÃcole française de Rome. Moyen-Age, 114 (2002), 955â968.
Brancoli Busdraghi, Piero, âRapporti di vassallaggio e assegnazione in beneficio nel Regno italico anteriormente alla costituzione di Corrado IIâ, in Il feudalesimo, 149â173.
Brown, Elizabeth A.R., âThe Tyranny of a Construct: Feudalism and Historians of Medieval Europeâ, American Historical Review, 79 (1974), 1063â1088.
Brown, Elizabeth A.R., âFeudalismâ, Encyclopedia Britannica https://www.britannica.com/topic/feudalism (last accessed 11 February 2022).
Brunner, Otto, âFeudalismus, feudalâ, in Geschichte Grundbegriffe. Historisches Lexikon zur politisch-sozialen Sprache in Deutschland, ed. Otto Brunner, Werner Conze, and Reinhart Koselleck, 8 vols. (Stuttgart: Klett-Cotta, 1972â1997), ii (1975), 337â350.
Bukowska Gorgoni, Cristina, âFagioli, Giovanniâ, DBI, 44 (1994), 166â170.
Castagnetti, Andrea, âDa Verona a Ravenna per Vicenza, Padova, Trento e Ferraraâ, in La vassallità , 347â491.
Castagnetti, Andrea, Regno, signoria vescovile, arimanni e vassalli nella Saccisica dalla tarda età longobarda allâetà comunale (Verona: Libreria universitaria editrice, 1997).
Cheyette, Fredric L., review of S. Reynolds, Fiefs and Vassals (Oxford, 1994), Speculum, 71/4 (1996), 998â1006.
Classen, Peter, Studium und Gesellschaft im Mittelalter (Schriften der Monumenta Germaniae Historica, 29; Stuttgart: Anton Hiersemann, 1982).
Chorus, Jeroen, âInvestitura proprie dicitur possessio. Some remarks on possession in the Libri Feudorumâ, in Le situazioni possessorie, ed. Letizia Vacca (Naples: Jovene, 2018), 87â116.
The Collected Papers of Frederic William Maitland, ed. Herbert A.L. Fisher, 3 vols. (Cambridge: Cambridge University Press, 1911).
Colorni, Vittore, Le tre leggi perdute di Roncaglia (1158) ritrovate in un manoscritto parigino (Bibl. Nat. Cod. Lat. 4677) (Milano: Giuffrè, 1967) [extr. from Scritti in memoria di Antonio Giuffrè (Milan, 1966)].
Conte, Emanuele, âFraming the Feudal Bond: a Chapter in the History of the Ius Commune in Medieval Europeâ, Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis, 80 (2012), 481â495.
Conte, Emanuele, âModena 1182, The Origins of a New Paradigm of Ownership. The Interface Between Historical Contingency and the Scholarly Invention of Legal Categoriesâ, GLOSSAE. European Journal of Legal History, 15 (2018), 4â18.
Conte, Emanuele, âTres Libri Codicisâ: la ricomparsa del testo e lâesegesi scolastica prima di Accursio (Ius commune Sonderhefte. Studien zur europäischen Rechtsgeschichte, 46; Frankfurt am Main: Klostermann, 1990).
Conte, Emanuele, and Magnus Ryan, âCodification in the Western Middle Agesâ, Diverging paths? The Shapes of Power and Institutions in Medieval Christendom and Islam, ed. John G.H. Hudson and Ana MarÃa RodrÃguez Lopez (Leiden: Brill, 2014), 75â97.
Cortese, Ennio, Il diritto nella storia medievale, 2 vols. (Rome: Il cigno Galileo Galilei, 1995).
Cortese, Ennio, Le grandi linee della storia giuridica medievale (Rome: Il cigno Galileo Galilei, 2000).
Cortese, Ennio, âLegisti, canonisti e feudisti: la formazione di un ceto medievaleâ, in Università e società nei secoli XIIâXVI. Atti del 9° Convegno Internazionale di studi (Pistoia, 20â25 settembre 1979) (Rome: Viella, 1982), 195â281.
Cortese, Ennio, Il Rinascimento giuridico medievale (Rome: Bulzoni, 1992).
Crubaugh, Anthony, âFeudalismâ in The Oxford Handbook of the Ancien Régime, ed. William Doyle (Oxford: Oxford University Press, 2011), 219â235.
dâAmelio, Giuliana, âPolemica antifeudale, feudistica napoletana e diritto longobardoâ, Quaderni storici, vol. 9, no. 26/2 (1974), 337â350.
Danusso, Cristina, âBarattieri, Bartolomeoâ, DBGI, 161.
Danusso, Cristina, âFederico II e i Libri Feudorumâ, in Federico II e la civiltà comunale nellâItalia del Nord. Atti del Convegno internazionale promosso in occasione dellâVIII centenario della nascita di Federico di Svevia (Pavia, 13â14 ottobre 1994), ed. Cosimo Damiano Fonseca (Rome: De Luca Editori dâArte, 2001), 209â234.
Danusso, Cristina, Ricerche sulla âLectura feudorumâ di Baldo degli Ubaldi (Milan: Giuffrè, 1991).
Dartmann, Christoph, âLehnsbeziehungen im kommunalen Italien des 11. und 12. Jahrhundertsâ, in Ausbildung, 105â132.
de Carbonnières, Louis, âJacobi (Jame dâAurillac, de Aureliaco, ou de Montepessulano) Pierreâ, DHJF, 547â549.
Dendorfer, Jürgen, âZur Einleitungâ, in Das Lehnswesen im Hochmittelalter, 11â40.
Dendorfer, Jürgen, âRoncaglia: Der Beginn eines lehnrechtlichen Umbaus des Reiches?â, in Staufisches Kaisertum im 12. Jahrhundert. Konzepte, Netzwerke, politische Praxis, ed. Stefan Burkhardt, Thomas Metz, Bernd Schneidmüller, and Stefan Weinfurter (Regensburg: Schnell und Steiner, 2010), 111â132.
Dictionnaire historique des juristes français. XIIeâXXe siècle, dir. Patrick Arabeyre, Jean-Louis Halpérin, and Jacques Krynen (2nd edn., Paris: PUF, 2015).
Dieck, Carl Friedrich, Literärgeschichte des langobardischen Lehenrechts bis zum vierzehnten Jahrhundert ihren Hauptgegenständen nach dargestellt (Halle: Friedrich Ruff, 1828) (repr. Aalen: Scientia-Verlag, 1969).
Dilcher, Gerhard, âDas lombardische Lehnrecht der Libri Feudorum im europäischen Kontext. Entstehungâzentrale ProblemeâWirkungenâ, in Ausbildung, 41â91.
Di Renzo Villata, Gigliola, âLa formazione dei Libri feudorum: tra pratica di giudici e scienza di dottoriâ, in Il feudalesimo, 651â721
Diurni, Giovanni, âLa glossa accursiana: stato della questioneâ, Rivista di storia del diritto italiano, 64 (1991), 341â367.
Diurni, Giovanni, LâExpositio ad Librum Papiensem e la scienza giuridica preirneriana (Biblioteca della Rivista di storia del diritto italiano, 23; Rome: Fondazione Sergio Mochi Onory per la storia del diritto italiano, 1976).
Dizionario biografico dei giuristi italiani, dir. Italo Birocchi, Ennio Cortese, Antonello Mattone, and Marco Nicola Miletti, 2 vols. (Bologna: Il mulino, 2013).
Dizionario biografico degli italiani, 100 vols. (Roma: Istituto della Enciclopedia italiana, 1960â).
Dodd, Leslie, âThomas Craig on the origin and development of feudal lawâ, Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis, 87 (2019), 86â127.
Duby, Georges, La Société aux XIe et XIIe siècles dans la région mâconnaise (Paris: Armand Colin, 1953).
Duynstee, Marguerite, âLa Lectura Feudorum de Bertrand Chabrolâ, Recueil de mémoires et travaux publié par la Société dâhistoire du droit et des institutions des anciens pays de droit écrit, 15 (1991), 103â120.
Duynstee, Marguerite, Lâenseignement du droit civil à lâuniversité dâOrléans du début de la guerre de Cent ans (1337) au siège de la ville (1428) (Ius commune Sonderhefte. Studien zur europäischen Rechtsgeschichte, 253; Frankfurt am Main: Klostermann, 2013).
Feenstra, Robert, âDominium and ius in re aliena. The Origins of a Civil Law Distinctionâ, in R. Feenstra, Legal Scholarship and Doctrines of Private Law. 13thâ18th Centuries (Variorum collected studies, 556; London: Ashgate, 1996) (1st edn. 1989), 111â122.
Feenstra, Robert, âDominium utile est chimaera? Nouvelles réflexions sur le concept de propriété dans le droit savant (à propos dâun ouvrage récent)â, Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis, 66 (1998), 381â397.
Feenstra, Robert, âLes origines du dominium utile chez les glossateurs (avec une appendice concernant lâopinion des ultramontani)â, in R. Feenstra, Fata iuris romani. Etudes dâhistoire du droit (Leiden: Presse Universitaire de Leyde, 1974) (1st edn. 1971), 215â259.
Feenstra, Robert, âQuaestiones de materia feudorum de Jacques de Revignyâ, Studi Senesi, 84 (1972), 379â401.
Les féodalités, ed. Jean-Pierre Poly and Eric Bournazel (Histoire générale des systèmes politiques; Paris: PUF, 1998).
Il feudalesimo nellâalto medioevo (Settimane di studio del Centro italiano di studi sullâalto medioevo, 47; Spoleto: CISAM, 2001).
Feudalism: New Landscapes of Debate, ed. Sverre Bagge, Michael H. Gelting, and Thomas Lindkvist (Turnhout: Brepols, 2011).
Formazione e strutture dei ceti dominanti nel medioevo: marchesi, conti e visconti nel regno italico (secc. XIâXII). Atti del primo convegno di Pisa (10â11 maggio 1983), ed. Amleto Spicciani (Rome: ISIME, 1988).
Fried, Johannes, review of S. Reynolds, Fiefs and Vassals (Oxford, 1994), German Historical Institute London Bulletin, 19/1 (1997), 28â41.
Fumagalli, Vito, âIl potere civile dei vescovi italiani al tempo di Ottone Iâ, in I poteri temporali dei vescovi in Italia e in Germania nel medioevo. Atti della Settimana di studio (Trento, 13â18 settembre 1976), ed. Carlo Guido Mor (Bologna: il Mulino, 1979), 77â86.
Ganshof, François-Louis, Feudalism [Eng. trans. of Quâest-ce que la féodalité? (Bruxelles: Office de publicité, 1944)] (trans. Philip Grierson), 3rd edn. (New York: Harper, 1961).
Giordanengo, Gérard, âConsilia feudaliaâ, in Legal Consulting, 143â172.
Giordanengo, Gérard, âConsuetudo constituta a domino rege. Coutumes rédigées et législation féodale. France, XIIeâXIIIe s.â, in El dret comú i Catalunya, 5, ed. Aquilino Iglesia Ferreirós (Barcelona: Fundació Noguera, 1996), 51â79.
Giordanengo, Gérard, âEpistola Philiberti. Notes sur lâinfluence du droit féodal savant dans la pratique du Dauphiné medievalâ, Mélanges dâarchéologie et dâhistoire, 82 (1970), 809â853.
Giordanengo, Gérard, âJean Blanc, feudiste de Marseille XIIIe siècleâ, Annales de la Faculté de Droit de lâUniversité de Bordeaux, 2 (1978), 71â93.
Giordanengo, Gérard, âLes feudistes (XIIeâXVe s.)â, in El dret comú i Catalunya, 2, ed. Aquilino Iglesia Ferreirós (Barcelona: Fundació Noguera, 1992), 67â140.
Giordanengo, Gérard, âLa littérature juridique féodaleâ, in Le vassal, 11â34.
Gualazzini, Ugo, âI âLibri feudorumâ e il contributo di Accursio alla loro sistemazione e alla loro Glossaâ, in Atti del Convegno internazionale di studi accursiani (Bologna, 21â26 ottobre 1963), ed. Guido Rossi, 3 vols. (Milan: Giuffrè, 1968), ii, 577â596.
Guerreau, Alain, âFief, féodalité, féodalisme. Enjeux sociaux et réflexion historienneâ, Annales. Histoire, Sciences Sociales, 45/1 (1990), 137â166.
Haubrichs, Wolfgang, âQuod Alamanni Dicunt. Volkssprachliche Wörter in der Lex Alamannorumâ, in Recht und Kultur im frühmittelalterlichen Alemannien: Rechtsgeschichte, Archäologie und Geschichte des 7. und 8. Jahrhunderts, ed. Sebastian Brather (Berlin: De Gruyter, 2017).
Heirbaut, Dirk, âFeudal lawâ, in The Oxford Handbook of European Legal History, ed. Heikki Pihlajamäki, Markus D. Dubber, and Mark Godfrey (Oxford: Oxford University Press, 2018), 528â548.
Herlihy, David, The History of Feudalism (London: Macmillan, 1970).
Huneke, Maike, Iurisprudentia romano-saxonica. Die Glosse zum Sachsenspiegel Lehnrecht und die Anfänge deutscher Rechtswissenschaft (Schriften der Monumenta Germaniae Historica, 68; Wiesbaden: Harassowitz, 2014).
Keller, Hagen, Adelsherrschaft und städtische Gesellschaft in Oberitalien: 9. bis 12. Jahrhundert (Tübingen: Max Niemeyer, 1979).
Keller, Hagen, âDas Edictum de beneficiis Konrads II. und die Entwicklung des Lehnswesens in der ersten Hälfte des 11. Jahrhundertsâ, in Il feudalesimo, 227â257.
Keller, Hagen, âDie Kodifizierung des Mailänder Gewohnheitsrechts in ihrem gesellschaftlich-institutionellen Kontextâ, in Atti dellâ11° Congresso internazionale di studi sullâalto medioevo (Milano, 26â30 ottobre 1987), 2 vols. (Spoleto: CISAM, 1989), i, 145â171.
Kelley, Donald R., âDe origine feudorum. The Beginnings of an Historical Problemâ, Speculum, 39/2 (1964), 207â228.
Kelley, Donald R., Foundations of Modern Scholarship: Language, Law, and History in the French Renaissance (New York: Columbia University Press, 1970).
Laspeyres, Ernst A.T., Ãber die Entstehung und älteste Bearbeitung der Libri feudorum (Berlin: Ferdinand Dümmler, 1830) (repr. Aalen: Scientia-Verlag, 1969).
Legal Consulting in the Civil Law Tradition, ed. Mario Ascheri, Ingrid Baumgärtner, and Julius Kirshner (Berkeley: Robbins Collection, 1999).
Das Lehnswesen im Hochmittelalter. ForschungskonstrukteâQuellenbefundeâDeutungsrelevanz, ed. Jürgen Dendorfer and Roman Deutinger (Ostfildern: Thorbecke, 2010).
Loschiavo, Luca, âUgo di Gamboladoâ, DBGI, 1993.
Loschiavo, Luca, âOberto dallâOrtoâ, DBGI, 1448â1449.
Maffei, Domenico, âDubbi e proposte su Giovanni Fazioliâ, in D. Maffei, Giuristi medievali e le falsificazioni editoriali del primo Cinquecento (Ius commune Sonderhefte. Studien zur europäischen Rechtsgeschichte, 10; Frankfurt am Main: Klostermann, 1979), 75â80.
Magnou-Nortier, Elisabeth, âLa féodalité en criseâ, propos sur Fiefs and Vassals de Susan Reynolds, Revue historique, 296 (1996), 253â358.
Magnou-Nortier, Elisabeth, âLa âféodalitéâ méridionale a-t-elle existé? Réflexions sur quelques sources des XeâXIIe sièclesâ, in Fiefs et féodalité dans lâEurope méridionale (Italie, France du Midi, péninsule ibérique) du Xe au XIIIe siècle, ed. Pierre Bonnassie and Hélène Débax (Toulouse: CNRS/Université de Toulouse-Le Mirail, 2002), 167â201.
Mazel, Florian, Féodalités (888â1180) (Paris: Belin, 2010).
Meijers, Eduard Maurits, âLes glossateurs et le droit féodalâ, Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis, 13 (1934), 129â149.
Menant, François, Campagnes lombardes au Moyen Age. Lâéconomie et la société rurales dans la région de Bergame, de Crémone et de Brescia du Xe au XIIIe siècles (Rome: Ãcole Française de Rome, 1993).
Mitteis, Heinrich, Lehnrecht und Staatsgewalt. Untersuchungen zur mittelalterlichen Verfassungsgeschichte (Weimar: Böhlau, 1933).
Montorzi, Mario, âI giuristi e il diritto feudaleâ, in Il contributo italiano alla storia del Pensiero. Diritto (Rome: Istituto della Enciclopedia Italiana, 2012).
Montorzi, Mario, Processi istituzionali: episodi di formalizzazione giuridica ed evenienze dâaggregazione istituzionale attorno ed oltre il feudo. Saggi e documenti (Padua: CEDAM, 2005).
Morelli, Giovanna, âAccursio (Accorso)â, DBGI, 6â9.
Nobili, Mario, âPer lo studio della âsocietà feudaleâ lunigianese: âmilitesâ, âcastellaniâ e vassalli nei secoli XIâXIIIâ, Archivio Storico Italiano, 165 (2007/3), 423â448.
Oexle, Otto Gerhard, âDie Abschaffung des Feudalismus ist gescheitertâ, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 116 (19 May 1995), 41.
Oexle, Otto Gerhard, âMarc Bloch et la critique de la raison historiqueâ, in Marc Bloch aujourdâhui, ed. Hartmut Atsma and André Burguière (Paris: Editions de lâEHESS, 1990), 419â433.
Padoa Schioppa, Antonio, Aspetti della giustizia milanese dal X al XII secolo, in Atti dellâ11° Congresso internazionale di studi sullâalto medioevo (Milano, 26â30 ottobre 1987), 2 vols. (Spoleto: CISAM, 1989), i, 459â549.
Padoa Schioppa, Antonio, âIl ruolo della cultura giuridica in alcuni atti giudiziari italiani dei secoli XI e XIIâ, Nuova Rivista storica, 64 (1980), 265â289.
Patetta, Federico, Il manoscritto 1317 della Biblioteca di Troyes (Turin: Carlo Clausen, 1897).
Pätz, Karl Wilhelm, De vera librorum iuris feudalis Longobardici origine prolusion (Göttingen: Dieterich, 1805).
Patzold, Steffen, Das Lehnswesen (Munich: C.H. Beck Verlag, 2012).
Patzold, Steffen, âDas Lehnswesen im Spiegel historiographischer Quellen des 12. und 13. Jahrhundertsâ, in Ausbildung, 269â306.
Pennington, Kenneth, âLaw, feudalâ, in Dictionary of the Middle Ages. Supplement 1, ed. William C. Jordan (New York: Charles Scribnerâs Sons, 2004), 320â323.
Pennington, Kenneth, âLearned Law, Droit Savant, Gelehrtes Recht. The Tyranny of a Conceptâ, Rivista internazionale di diritto comune, 5 (1994), 197â209.
Pennington, Kenneth, âLibri feudorumâ, in Dictionary of the Middle Ages. Supplement 1, ed. William C. Jordan (New York: Charles Scribnerâs Sons, 2004), 324â325.
Pennington, Kenneth, âFeudal Oath of Fidelity and Homageâ, in Law as Profession and Practice in Medieval Europe. Essays in Honor of James A. Brundage, ed. Kenneth Pennington and Melodie Harris Eichbauer (Farnham/Burlington: Ashgate, 2011), 93â116.
Pocock, John G.A., The Ancient Constitution and the Feudal Law. A Study of English Historical Thought in the Seventeenth Century: a reissue with a retrospect (Cambridge: Cambridge University Press, 1987).
Poly, Jean-Pierre and Eric Bournazel, La mutation féodale (XeâXIIe siècles) (Nouvelle Clio, 16; Paris: PUF, 1980).
Provero, Luigi, LâItalia dei poteri locali. Secoli XâXII (Rome: Carocci, 1998).
Radding, Charles M., The Origins of Medieval Jurisprudence: Pavia and Bologna, 850â1150 (New Haven/London: Yale University Press, 1988).
Radding, Charles M., âPetre te appellat Martinus. Eleventh-century judicial procedure as seen through the glosses of Walcaususâ, in La giustizia nellâalto medioevo. Secoli IXâXI (Settimane di studio del Centro italiano di studi sullâalto medioevo, 44; Spoleto: CISAM, 1997), 827â861.
Reuter, Timothy and Chris J. Wickham, âDebate. The âFeudal Revolutionââ, Past & Present, 155 (May 1997), 177â208.
Reynolds, Susan, âAfterthoughts on âFiefs and Vassalsââ, in S. Reynolds, The Middle Ages without Feudalism. Essays in Criticism and Comparison on the Medieval West (Variorum collected studies, 1019; Farnham: Ashgate, 2012), 1â15 [1st edn. Haskins Society Journal, 9 (1997), 1â16].
Reynolds, Susan, Fiefs and Vassals. The Medieval Evidence Reinterpreted (Oxford: Oxford University Press, 1994).
Reynolds, Susan, âFiefs and Vassals after Twelve Yearsâ, in Feudalism: New Landscapes, 15â26.
Roach, Levi, âFeudalismâ, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2nd edn., ed. James D. Wright (Oxford: Elsevier, 2015), 111â116.
Roggero, Federico, âIacopo di Ardizzoneâ, DBGI, 1101.
Rossi, Giovanni, âOberto DallâOrto âmultarum legum doctus auctoritateâ e le origini della feudisticaâ, in Il secolo XII: la ârenovatioâ dellâEuropa cristiana, ed. Giles Constable, Giorgio Cracco, Hagen Keller, and Diego Quaglioni (Annali dellâIstituto storico italo-germanico in Trento. Quaderni, 62; Bologna: il Mulino, 2003), 329â365.
Rubin, Jonathan, âJohn of Anconaâs Summae: A Neglected Source for the Juridical History of the Latin Kingdom of Jerusalemâ, Bulletin of Medieval Canon Law, 29 (2011â2012), 183â218.
Ruggiero, Raffaele, âVico e la ricostruzione storica degli istituti feudali: la giurisprudenza napoletana tra Sei e Settecentoâ, in The Vico road. Nuovi percorsi vichiani. Atti del convegno internazionale: Parigi, 13â14 gennaio 2015, ed. Monica Riccio, Manuela Sanna, and Levent Yilmaz (Studi vichiani, 54; Rome: Storia e Letteratura, 2016), 145â166.
Ryan, Magnus, âIus commune feudorum in the Thirteenth Centuryâ, in âColendo iustitiam et iura condendoâ: Federico II legislatore del regno di Sicilia nellâEuropa del duecento, ed. Andrea Romano (Rome: De Luca Editori dâArte, 1997), 51â65.
Ryan, Magnus, âZur Tradition des langobardischen Lehnrechtsâ, in Gli inizi del diritto pubblico, 2. Da Federico Barbarossa a Federico II [= Die Anfänge des öffentlichen Rechts, 2, Von Friedrich Barbarossa zu Friedrich II.], ed. Gerhard Dilcher and Diego Quaglioni (Annali dellâIstituto storico italo-germanico in Trento. Contributi, 21; Bologna: il Mulino, 2009), 225â245.
Ryan, Magnus, âSuccession to fiefs. A Ius Commune Feudorum?â, in The creation of Ius commune. From casus to regula, ed. John W. Cairns, Paul J. Du Plessis (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2010), 143â158.
Ryan, Magnus, âLombardist Glosses on Feudal Custom: Text, Gloss and Usus Feudi in Juristische Glossierungstechniken als Mittel rechtswissenschaftlicher Rationalisierungen. Erfahrungen aus dem europäischen Mittelalterâvor und neben den groÃen âGlossae ordinariaeâ, ed. Susanne Lepsius (Berlin: Erich Schmidt Verlag, 2022), 65â79.
Seckel, Emil, âQuellenfunde zum lombardischen Lehenrecht, insbesondere zu den Extravaganten-Sammlungenâ, in Festgabe der Berliner juristischen Fakultät für Otto Gierke, 3 vols. (Breslau: M. & H. Marcus, 1910), i, 47â168.
Seckel, Emil, âÃber neuere Editionen juristischer Schriften aus dem Mittelalterâ, Zeitschrift der Savigny-Stifiung für Rechtsgeschichte, Röm. Abt., 21 (1900), 212â338.
Señores, siervos, vasallos en la Alta Edad Media. Actas de la XXVIII Semana de Estudios Medievales (Estella, 16â20 julio 2001) (Pamplona: Gobierno de Navarra, 2002).
Soetermeer, Frank, âRevigny (de Ravenneio, de Ravigneio), Jacques deâ, DHJF, 867â870.
Soldi Rondinini, Gigliola, âCagapesto, Gerardoâ, DBI, 16 (1973), 279â282.
Spagnesi, Enrico, âOdofredo Denariâ, in DBGI, 1450â1452.
Spataro, Alberto, âEin unbekannter Brief Innocenzâ III. betreffend den deutschen Thronstreit und die Entstehung des Liber consuetudinum Mediolani von 1216â, Mitteilungen des Instituts für Ãsterreichische Geschichtsforschung, 127 (2019), 407â418.
Spector, Céline, Montesquieu. Liberté, droit et histoire (Paris: Michalon, 2010).
Stella, Attilio, âBringing the feudal law back home: social practice and the law of fiefs in Italy and Provence (1100â1250)â, Journal of Medieval History, 46 (2020), 396â418.
Stella, Attilio, âIn aliquibus locis est consuetudo. French Lawyers and the Lombard Customs of Fiefs in the Mid-Thirteenth Centuryâ, in Common Law, Civil Law, and Colonial Law. Essays in Comparative Legal History from the Twelfth to the Twentieth Centuries, ed. William Eves, John Hudson, Ingrid Ivarsen, and Sarah B. White (Cambridge: Cambridge University Press, 2021), 25â46.
Stella, Attilio, âThe Liber Ardizonis. Reshaping the Libri Feudorum in the Thirteenth Centuryâ, Studi Medievali, 58 (2017), 175â227.
Structures féodales et féodalisme dans lâoccident méditerranéen (XeâXIIIe siècles). Bilan et perspectives de recherches. Colloque international (Rome, 10â13 octobre 1978), ed. Konrad Eubel (Collection de lâÃcole française de Rome, 44; Rome: Ãcole française de Rome, 1980).
Tabacco, Giovanni, âFiefs et seigneurie dans lâItalie communale. Lâévolution dâun thème historiographiqueâ, Le Moyen Age, 75 (1969), 5â37, 203â238.
Tabacco, Giovanni, âIl feudalesimoâ, in Storia delle idee politiche, economiche e sociali, ed. Luigi Firpo, 8 vols. (Turin: UTET, 1972â1989), ii/2 (1983), 55â115.
Tabacco, Giovanni, Gli orientamenti feudali dellâimpero in Italia, in Structures féodales, 219â240.
Tabacco, Giovanni, recensione a S. Reynolds, Fiefs and Vassals (Oxford, 1994), Rivista storica italiana, 108/1 (1996), 363â365.
Thireau, Jean-Louis, âDu Moulin (Du Molin, Dumoulin, Molinaeus) Charlesâ, DHJF, 363â366.
Trombetti Budriesi, Anna Laura, âPrime ricerche sul vocabolario feudale italianoâ, Atti dellâAccademia bolognese delle scienze dellâIstituto di Bologna. Classe di scienze morali. Rendiconti, 62 (1973â1974), 277â401.
Vallone, Giancarlo, âDâAfflitto, Matteoâ, DBGI, 624â627.
Vallone, Giancarlo, Iurisdictio domini. Introduzione a Matteo dâAfflito e alla cultura giuridica meridionale tra Quattro e Cinquecento (Lecce: Milella, 1985).
Varanini, Gian Maria and Attilio Stella, âScenari veronesi per la Summa feudorum di Iacopo di Ardizzone da Broiloâ, in Honos alit artes. Studi per il settantesimo compleanno di Mario Ascheri, ed. Paola Maffei and Gian Maria Varanini, 4 vols.; iv: La formazione del diritto comune (Florence: Firenze University Press, 2014), 266â280.
Le vassal, le fief et lâécrit. Pratiques dâécriture et enjeux documentaires dans le champ de la féodalité (XIeâXVe siècles). Actes de la journée dâétude organisée à Louvain-la-Neuve le 15 avril 2005, ed. Jean-François Nieus (Louvain-la-Neuve: Université Catholique de Louvain, 2007).
La vassallità maggiore del Regno Italico.I capitanei nei secoli XIâXII, ed. Andrea Castagnetti (Rome: Viella, 2001).
Violante, Cinzio, âFluidità del feudalesimo nel regno italico (secoli X e XI). Alternanze e compenetrazioni di forme giuridiche delle concessioni di terre ecclesiastiche ai laiciâ, Annali dellâIstituto storico italo-germanico in Trento, 21 (1995), 11â39.
Violante, Cinzio, La società milanese nellâetà precomunale (2nd edn., Rome/Bari: Laterza, 1974).
Waelkens, Laurent L.J.M., La théorie de la coutume chez Jacques de Révigny: édition et analyse de sa répétition sur la loi De quibus (D. 1, 3, 32) (Rechtshistorische Studies, 10; Leiden: Brill, 1984).
Weimar, Peter, âDie Handschriften des âLiber feudorumâ und seiner Glossenâ, Rivista Internazionale di Diritto Comune, 1 (1990), 31â98.
Weimar, Peter, âDie legistische Literatur der Glossatorenzeitâ, in Handbuch der Quellen und Literatur der neueren europäischen Privatrechtsgeschichte, vol. i, Mittelalter (1100â1500). Die gelehrten Rechte und die Gesetzgebung, ed. Helmut Coing (Munich: C.H. Beck Verlag, 1973), 129â260.
West, Charles, Reframing the Feudal Revolution: Political and Social Transformation Between Marne and Moselle, c. 800âc. 1100 (Cambridge: Cambridge University Press, 2013).
White, Stephen D., âThe Politics of Exchange: Gifts, Fiefs, and Feudalismâ, in Medieval Transformations. Texts, Power and Gifts in Context, ed. Esther Cohen and Maike de Jong (Leiden: Brill, 2001), 169â188
White, Stephen D., review of S. Reynolds, Fiefs and Vassals (Oxford, 1994), Law and History Review, 15/2 (1995), 349â355.
White, Stephen D., âService for Fiefs or Fiefs for Service: The Politics of Reciprocityâ, in Negotiating the Gift. Pre-modern Figurations of Exchange, ed. Gadi Algazi, Valentin Groebner, and Bernhard Jussen (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2003), 63â98.
Wickham, Chris J., Land and Power: Studies in Italian and European Social History, 400â1200 (London: British School at Rome, 1994)
Wickham, Chris J., âLe forme del feudalesimoâ, in Il feudalesimo, 15â46.
Winkel, Laurens, âCujas (Cujacius) Jacquesâ, DHJF, 291â293.
Zendri, Christian, âRelazioni feudali e scienza giuridica nella tradizione occidentale: da Baldo degli Ubaldi a Iacopo Alvarottiâ, Rivista internazionale di diritto comune, 30 (2019), 263â284.